Recreación dunha batalla entre suevos e romanos / youtube

Houbo Suevos en Galicia?

Suso Jurjo, técnico de Cultura do Concello de Mazaricos

Na actual provincia da Coruña hai ata catro núcleos de poboación que levan o nome de Suevos: en Arteixo, Ames, A Baña e, o que máis nos interesa aquí, na parroquia de Coiro do Concello de Mazaricos. Quere isto dicir que nestes lugares se asentou poboación de orixe sueva? Antes de contestar esta pregunta, reconstruiremos minimamente os feitos históricos que inciden sobre o proceso.

A principios do século V a debilidade do Imperio Romano era evidente. Numerosos pobos que ata ese momento foran mantidos a raia polo poder de Roma estaban premendo con forza sobre as fronteiras dun territorio tan vasto coma difícil de defender. Un dos lugares onde esta presión estaba a punto de romper os límites defensivos do Imperio era a Xermania, a actual Alemaña. Unha morea de pobos que os romanos chamaban bárbaros, atravesan a fronteira do río Rin no ano 406 e invaden, saquean e dominan grandes extensións do esvaecinte Imperio.

Os suevos eran un destes grupos étnicos que abrindo unha importante brecha nos dominios de Roma, chegaron ata a parte noroccidental da Península Ibérica, a Gallaecia, onde fundaron no ano 409 o primeiro reino da Europa medieval que lograba a independencia do Imperio.

Os investigadores deste período histórico cuantifican este continxente invasor nunhas 50.000 persoas, contando mulleres e nenos. Unha cifra moi baixa se a comparamos coa poboación galaicorromana que por aquelas datas alcanzaría os 700.000 habitantes. Ante a imposibilidade de ocupar todo o territorio de maneira uniforme, deciden situarse naqueles lugares de máis valor estratéxico e económico: as cidades e vilas máis grandes e as zonas fronteirizas. A maior concentración de poboación sueva asentábase na parte máis romanizada e desenvolvida, entre o Miño e o Douro, onde, ademais, estaba situada a capital do reino: Braga. O reino suevo mantívose ata o ano 585, data na que foi derrotado definitivamente por outro pobo xermánico, o GODO ou VISIGODO, que dominaba o resto da Península Ibérica.

Volvendo á nosa pregunta inicial e tendo en conta o que xa dixemos do escaso número de suevos e do seu asentamento prioritario en zonas estratéxicas, o filólogo alemán e especialista en toponimia, Joseph-Maria Piel (1903 – 1992), defende a teoría de que o asentamento de poboación sueva nestes encraves coruñeses non tivo lugar coa chegada deste grupo racial á Gallaecia, senón ao remate do seu reino no ano 585. Sería neste momento cando os novos dominadores da situación, os VISIGODOS, expulsan das zonas máis apetecibles aos derrotados suevos. Con esta situación, algúns dos vencidos buscaron lugares de asentamento máis afastados dos centros de poder e de menor densidade poboacional. Os núcleos anteriormente nomeados entre os que estaría o noso SUEVOS gardarían nos seus topónimos memoria da chegada destes novos veciños a finais do século VI.

Ponte no lugar de Suevos, en Mazaricos

Ponte no lugar de Suevos, en Mazaricos

Toponimía

No Concello de Mazaricos temos outros topónimos que teñen a súa orixe nun etnónimo (nome dun grupo étnico) ou en antropónimos (nomes persoais) de procedencia xermánica e que exemplificarían a relativa presenza de suevos e godos no noso territorio. Dentro do primeiro grupo poderíamos inscribir o nome do lugar de GODÓN que derivaría de GOTO (godo) e que evolucionaría da seguinte maneira: GOTO > GOTONE > GODÓN.

No segundo grupo contamos cun maior número de referencias. En todas elas, partindo do nome propio dun posible posuidor dese espazo xeográfico, atopamos os exemplos e as secuencias evolutivas que enumeramos seguidamente: GRISULFUS > GRISULFI > GOSOLFRE, MUNDINUS > MUNDINI > MUNDÍN, VIMUNDUS > GUIMUNDI > (Vilar) GUEIMONDE, GOISENDUS > GOISENDI > GOSENDE, RECAREDUS > RECAREDI > RECAREA e VERILDI > GüIRILLE > GUIRILLE > GRILLE. O nome do lugar de ATÁN tamén pode estar relacionado co antropónimo xermánico ATTA, aínda que neste caso e debido á concorrencia doutras posibles orixes, deixámolo con interrogante.

Como xa dixemos os suevos eran de orixe xermánica e, polo xeral, tiñan unha altura considerable, a tes clara, o cabelo louro e os ollos azuis. Características que serían moi semellantes ás doutro pobo chegado con bastante anterioridade e procedente, tamén, do centro e norte de Europa: o celta. Podemos rastrexar aínda hoxe estas características na poboación do noso SUEVOS? É posible que nos puidéramos entreter un bo anaco contestando a esta pregunta, mais despois de catorce séculos de mestizaxe sería moi arriscado dar unha resposta firme tendo que transitar por terreos tan brañentos.

No apartado gráfico, ademais do sinal que identifica o lugar de Suevos, ofrézovos unha fermosa imaxe, realizada nos anos noventa polo fotógrafo Antonio Picón Iglesias, da Pontesequelo que atravesa o río Beba ao seu paso polas inmediacións desta aldea da parroquia de Coiro. A ponte se non é de época sueva, que non o é, pola tecnoloxía utilizada, os resultados obtidos e a bucólica e primixenia paraxe na que se atopa, ben podería selo.

Do medio colaborador Quepasanacosta.com

Pode que che interese...

  • Estou dacordo, é máis penso que as relacións destes cos galaicos non eran moi boas en todo o territorio.

    • Galician

      Pois para levar-se mal integrarom-se rápido na Gallaecia pois em apenas 100 anos passamos do “Regnum Suevorum” (Idacio) ao “Galliciensium Regnum” (Gregory de Tours). Isto é, um reino étnico a um reino territórial (o primeiro da Europa)

      http://www.thelatinlibrary.com/gregorytours/gregorytours6.shtml

      • Si, o sei. Hoxe tamén pertencemos a un reino onde ninguén nos preguntou. Os reis supoñen o poder absoluto e polo tanto a represión dun pobo.

  • Smugglerdoghrandsole

    Acho que ainda puidendo ser maior a concentraçom de suevos na parte meridoonal da Gallaecia, isso nom explica a densidade brutal de toponimia germanica e mesmo antroponimia no que hoje é Galiza. Tratar de sustentar que na Galiza nom houve ou quase nom houve suevos, em base a umha conjetura tam inconsistente como a exposta, parèce-me umha temeridade. A GZ esta che de toponimos que som tm etnonimos: Godos, Francos, Astureses, Montaos, Céltigos, Escutarios etc e acho que a explicaçom é muito mais simples para todos eles.

  • Miguel Ángel Losada García

    Vexamos:

    No nomenclator a Xunta de Galicia http://www.xunta.gal/nomenclator aparecen 16 topónimos tales que “Galegos”. 26 Parroquias se procuramos esa categoría.
    Seguramente(?) debido a unha migración de Galegos que viñeron a Galicia e como eran poucos e dispersos denotáronse ou denotáronos, como “Galegos” debido á que estaban rodeados de …vaites! De quen ?

    Os “Suevos eran poucos” : quen os contou? Onde consta?
    O que si consta é que os suevos cubrían boa parte a liña do limes do Rhin e ocupaban, segundo Cesare Cantù – entre outras moitas posibles referencias – (Historia universal: Cronología, geografía, arqueología. Documentos, Volumen 7, px. 284) : “ dende o Rin Superior e o danubio até o Báltico (…) estaba a grande confederación do suevos, cuxos dous principais pobos habitaban as extremidades, os Semnones entre o Elba e o Oder e os Marcomanos entre o Main e o Danubio “

    Ou que segundo C. X. Cesar, eran o pobo mais numeroso e militarmente poderoso de tódolos xermanos (De Bello Gállico).

    Decir que eran poucos ou moitos ( comparado con que?) é unha escolla que cada quen fai. Eu considero que – mais ben e fosen cantos fosen – eran dabondo como para acadar todo o que fixeron.

    A antroponimia sueva foi a mais popular e prevalente na alta idade media, mais que a romana ou cristiá, claro.
    (Boullón Agrelo, Ana I. (1999). Antroponimia medieval galega (ss. VIII- XII). Tübingen: Niemeyer, 1999. ISBN 978-3-484-55512-9.)

    No Reino suevo, ou mellor dito o Galliciense Regnum, como se denominou,non foi en absoluto a cuestión étnica o tema principal do asunto político.
    Tamén mantivo unhas fronteiras ben delimitadas e estables durante moito tempo.
    Acuñou moeda de seu.No século X inda circulaba.
    A súa transcendencia política e cultural foi moito mais aló do seu espazo e tempo: sendo, por exemplo imitados polos visigodos nas actividades conciliares ( os famosos concilios visigodos son posteriores ós galegos/suevos e cando os visigodos celebran os seus a convocatoria faise a todos (os convocados) os de España, Galia e Galicia – “ totius hispaniae gallie et Gallicie “ –

    Foron modelo de corte rexia de estilo bizantino ( cos que estableceron unha entente baseada na ideoloxía relixiosa da que é síntoma a enorme actividade política de San Martiño Dumiense ).
    Cando menos catro tratados pioneiros están asociados ca corte dos suevos. Se cadra o “Formula Vitae Honestae” http://www.thelatinlibrary.com/martinbraga/formula.shtml sexa o mais salientable. Esta literatura pode ser reivindicada como os alicerces do que logo sería o manual da educación dos príncipes medievais.

    En fin, unha pegada histórica e cultural demasiado fonda como para seren agora atribuída á chegada dunha sorte de ” poucos-naufragos-en-estado-de-necesidade-oportunistas-fuxidos”, un mantra co que adoitan seren presentados, mesmo en Galicia e polos Galegos, sen unha reflexión do seu significado e transcendencia.

  • Vexamos:

    No nomenclator a Xunta de Galicia http://www.xunta.gal/nomenclat… aparecen 16 topónimos tales que “Galegos”. 26 Parroquias se procuramos esa categoría.
    Seguramente(?) debido a unha migración de Galegos que viñeron a Galicia e como eran poucos e dispersos denotáronse ou denotáronos, como “Galegos” debido á que estaban rodeados de …vaites! De quen ?

    Os “Suevos eran poucos” : quen os contou? Onde consta?
    O que si consta é que os suevos cubrían boa parte a liña do limes do Rhin e ocupaban, segundo Cesare Cantù – entre outras moitas posibles referencias – (Historia universal: Cronología, geografía, arqueología. Documentos, Volumen 7, px. 284) : “ dende o Rin Superior e o danubio até o Báltico (…) estaba a grande confederación do suevos, cuxos dous principais pobos habitaban as extremidades, os Semnones entre o Elba e o Oder e os Marcomanos entre o Main e o Danubio “

    Ou que segundo C. X. Cesar, eran o pobo mais numeroso e militarmente poderoso de tódolos xermanos (De Bello Gállico).

    Decir que eran poucos ou moitos ( comparado con que?) é unha escolla que cada quen fai. Eu considero que – mais ben e fosen cantos fosen – eran dabondo como para acadar todo o que fixeron.

    A antroponimia sueva foi a mais popular e prevalente na alta idade media, mais que a romana ou cristiá, claro.
    (Boullón Agrelo, Ana I. (1999). Antroponimia medieval galega (ss. VIII- XII). Tübingen: Niemeyer, 1999. ISBN 978-3-484-55512-9.)

    No Reino suevo, ou mellor dito o Galliciense Regnum, como se denominou,non foi en absoluto a cuestión étnica o tema principal do asunto político.
    Tamén mantivo unhas fronteiras ben delimitadas e estables durante moito tempo.
    Acuñou moeda de seu.No século X inda circulaba.
    A súa transcendencia política e cultural foi moito mais aló do seu espazo e tempo: sendo, por exemplo imitados polos visigodos nas actividades conciliares ( os famosos concilios visigodos son posteriores ós galegos/suevos e cando os visigodos celebran os seus a convocatoria faise a todos (os convocados) os de España, Galia e Galicia – “ totius hispaniae gallie et Gallicie “ –

    Foron modelo de corte rexia de estilo bizantino ( cos que estableceron unha entente baseada na ideoloxía relixiosa da que é síntoma a enorme actividade política de San Martiño Dumiense ).
    Cando menos catro tratados pioneiros están asociados ca corte dos suevos. Se cadra o “Formula Vitae Honestae” http://www.thelatinlibrary.com… sexa o mais salientable. Esta literatura pode ser reivindicada como os alicerces do que logo sería o manual da educación dos príncipes medievais.

    En fin, unha pegada histórica e cultural demasiado fonda como para seren agora atribuída á chegada dunha sorte de ” poucos-naufragos-en-estado-de-necesidade-oportunistas-fuxidos”, un mantra co que adoitan seren presentados, mesmo en Galicia e polos Galegos, sen unha reflexión do seu significado e transcendencia.

    • Louredo

      A explicación xa a teño ouvido. GALEGOS porque non só se chamaría galegos aos da Galiza probablemente mais tamén a todos os procedentes do N de Portugal (antes no Reino da Galiza) e por oposición a outras aldeas que tiñan poboadores non “galaicos”. Isto parece moi lóxico cando un ve a toponimia do centro portugués, chea de GALEGOS pero non hai aldeas chagadas BRACARENSES, BRAGUESAS,ou similares . Por outro lado non sabemos a data da formación de todas esas aldeas chamadas “GALEGOS”. Pero existe unha coherencia nominativa: en Toldaos habería refuxiados de Toledo, en Cumbraos, de Coimbra, e en Galegos..do sur do Miño ou doutras partes do reino?. Iso descartando que o nome non sexa máis antigo, e tendo en conta a variedade de nomes de populi en Galicia. Sobre Céltigos , polo menos o de Xallas, non pode ser coincidencia que estea en terras que os romanos dician Celtici (uns pobos eran célticos e outros non, e acordo cor romanos). Sobre a abundancia de topónimos xermánicos non necesariamente implica un posesor xermánico, senón que o nome do posesor era xermánico, isto é un Prado de Adolfo non significa que o tal Adolfo sexa suevo, senón que usa un nome de orixe xermánica, como se usaron nomes de orixe francesa en Galiza e hoxe de orixe inglesa

      • Boas, “Louredo”. Non mo tomes a mal, mais non comprendo ben o sentido do teu comentario, polo que, se che parece, coméntoche o que non entendo.
        Dis que
        1º <>
        Ben, en realidade, ti mesmo o dis: os do norte de Portugal ( esa denominación so tería sentido, para o caso, para despois do XII, 1139 ou 1143 ou 1179, segundo se mire.) eran galegos. Da Gallaecia ou da Galiza, como queiramos.
        2º O da coherencia nominativa: non o comprendo, tampouco. Non vexo a relación de Toldaos con Toledo, nin creo na relación inapelable de Sarreaus con Sarria, ou Cumbraos con Coimbra, etc. Primeiro porque habería que ter o dato da existencia certa de semellantes movementos fundadores que, a falla dalgún estudo ” macro”do fenómeno, resultan como moito puntuais, inconexas, descentralizadas e incoherentes especulacións. Onde o proceso político administrativo que da conta deses poboamentos? Onde, os diplomas que os recollen? . Son moitos os topónimos –aos e semellantes que no encaixan en tales presuntos fenómenos de asentamento. Toldaos son os que teñen que ver ca Tolda, signifique o que significase o lexema en cuestión. Recorrer á explicación dos “posuidores” pode ter sentido nalgúns casos e ningún noutros. A Bretoña viñeron bretóns e non se comproba unha abundancia de etnónimos ou posuidores detectables por ese procedemento. Como método, xeneralizable, non o vexo moi atinado. Algo inestable epistemolóxicamente: Os Toldaos poderían ter relación cos de Tollund na actual dinamarca, os Cumbraos cos de Cumbria, e os Sarr-eaus ter vido de euzkadi e o topónimo indicar que viven no medio do mato, Sarri, somo en Sarriguren, Navarra, e outras Sarrias que andan por outras partes. Por que non ó revés? Ademais, non se aplica esa mesma ”lóxica” noutros topónimos ven interesantes.
        3º Celtici
        En realidade, son os propios locais os que se chaman a si mesmos Celtici. Non “os romanos” de feito son os únicos que epigraficamente se denominan así no continente. Así a estela de Latronus fillo de Celtiato ou a de Apana céltica supertamárica. Cfr. Por exemplo, a FCO. JAVIER GONZÁLEZ GARCÍA (2010) en
        Los Célticos de Gallaecia: apuntes sobre etnicidad y territorialidad en la Edad del Hierro del Noroeste de la Península Ibérica
        https://revistas.ucm.es/index.php/CMPL/article/download/36784/35614
        Este conjunto epigráfico está compuesto por
        cinco estelas funerarias. Se trata de documentos
        típicos de contextos privados y caracterizados por
        hacer referencia a individuos que, a juzgar por sus
        nombres, su sistema de filiación y la forma de establecer
        su origen o procedencia, parecen haber estado
        poco romanizados. Todas las piezas de este conjunto
        recogen los epitafios de varios celticos, “celtas”,
        supertamaricos (o celtas que habitaban los
        territorios al N del Tambre) en los que, por haber
        fallecido lejos de su lugar de origen, se menciona
        su procedencia (textos de los epígrafes y comentarios
        en García Martínez 1999, 413-420.; Rodríguez
        Colmenero 1999, 608; Albertos 1974-1975, 313-318).

        Todo parece indicar que, en el caso de este etnónimo,
        no estamos ante una denominación impuesta
        por el poder romano (afirmación compartidapara el conjunto de los pueblos de la Edad del
        Hierro del NO, por otros autores, como Alarcâo
        2009: 91), sino que se trata de la designación étnica que se daba este grupo indígena; étnico que, diferencia de lo que se había venido pensando, en
        realidad puede ser, tal y como apuntó Untermann
        (1993: 385-386 y 2004: 200), la helenización o la
        latinización de un etnónimo indígena (*keltikos)
        derivado de la raíz kelt- y no una creación griega romana.

        4º Adolfo o non suevo
        Aquí digo que o feito de que Adolfo se chame así indica a prevalencia do influxo cultural xermánico. Para iso non compre que Veñan suevos ou outros xermánicos. Abonda con que a súa cultura sexa considerada interesante, valiosa, dominante ou o que sexa. Mais o que importa é eso precisamente, o feito de que esa cultura teña o prestixio axeitado como para influír de tal xeito. Eso afecta mais que que veñan os suevos en persoa: Jhonatan , Kevin, Justin, … no caso suevo, resulta que o seu influxo só se puido dar ca súa chegada física e porque instauraron unha versión – fiscal, agraria e social – mellorada do modelo do imperio. Un gran saudo, Louredo.

        Un gran saudo, Louredo.