fbpx
Relacio虂n dos maiores contribui虂ntes do distrito de Muros ( Muros, Carnota, Outes e Mazaricos) que ten虄en dereito a voto na eleccio虂ns a Cortes de xullo de 1836

Como eran unhas elecci贸ns hai 180 anos?

Tempo de lectura: 7 min.

Artigo de Suso Jurjo, t茅cnico de Cultura do Concello de Mazaricos. V铆a: quepasanacosta

Hai alg煤ns d铆as falei da pel铆cula m谩is nomeada de Luchino Visconti. Hoxe o recordo deste filme venme moi aca铆do para o tema que imos tratar. No GATOPARDO unha das frases m谩is repetidas e moi demostrativa do cambio de actitude da familia protagonista ao respecto da nova situaci贸n pol铆tica 茅: 鈥渟e queremos que todo siga como est谩, 茅 preciso que todo cambie鈥. 脡 dicir, se queremos conservar as nosas propiedades, os nosos privilexios e o noso estilo de vida, temos que pactar coa nova clase emerxente, a burgues铆a, para impedir calquera tipo de revoluci贸n que converta 谩 nova Italia nunha democracia real na que se derrube o vello sistema de clases.

Algo semellante ocorrera, xa con anterioridade, no estado espa帽ol. Coa morte de Fernando VII, no ano 1833, iniciase unha guerra civil entre os partidarios da s煤a filla Isabel II e os do seu irm谩n o infante D. Carlos. O que empezara sendo unha disputa din谩stica, s谩cate ti que me po帽o eu, rematou por converterse nunha loita ideol贸xica entre os absolutistas que apoiaban ao infante e os liberais 谩 pequena Isabel. Ante esta situaci贸n a ra铆帽a vi煤va, Mar铆a Cristina de Borb贸n, rexente do reino debido 谩 minor铆a de idade da s煤a filla, viuse obrigada a pactar cos liberais unha serie de medidas transformadoras que liquidaron o estado absolutista e feudal para instalar no seu lugar unha monarqu铆a constitucional de moi baixa intensidade democr谩tica.

Entre os cambios impulsados naquel momento estivo a instauraci贸n dun parlamento cuxos membros eran escollidos por sufraxio. Pero non o sufraxio universal a que estamos afeitos nestes tempos, sen贸n o denominado SUFRAXIO CENSITARIO. O censo de votantes comp煤帽ano s贸 os m谩is ricos, 茅 dicir, os maiores contribu铆ntes de cada distrito electoral. A cota de contribuci贸n m铆nima para poder votar estaba situada nos 200 reais. Se esta medida se aplicara de maneira estrita, os que pagaran unha cantidade inferior non ter铆an dereito a voto, mais en cada distrito fac铆an alg煤ns axustes 谩 baixa e, coma no exemplo que temos do partido xudicial de Muros, a cota m铆nima quedou nos 140 reais. Sen estas medidas correctoras votar铆a a铆nda moit铆sima menos xente. En todo o distrito de Muros unicamente o far铆an 17 persoas, das cales 4 ser铆an de Mazaricos.

No tempo das pesetas 200 reais eran 50 pesetas, e agora cos euros ser铆an 30 c茅ntimos de euro. Unha cantidade que, a d铆a de hoxe, nos parece absolutamente irrisoria, pero hai cento oitenta anos era unha cifra importante, mala de ga帽ar e m谩is dif铆cil de aforrar. Deses mesmos anos cons茅rvanse alg煤ns apuntamentos contables dun cura de Beba da casa de Su谩rez, Tom谩s Antonio Su谩rez, nos que atopamos datos tan interesantes coma este: 鈥淓n el d铆a 26 de julio de 1840 vino de criado por el a帽o Jos茅 Rodr铆guez de Col煤ns. Ajustado en 80 reales y el vestido de lana seg煤n costumbre鈥. A Jos茅 Rodr铆guez, para ser un criado de servir, gust谩balle a boa roupa, no primeiro ano que botou traballando na casa do cura, ademais do traxe de lan regulamentado no nomeado axuste, fixo unha chaqueta, un chaleco, un pantal贸n, unhas polainas, unha camisa de lenzo e mercou uns zapatos que lle custaron seis reais. M谩is al谩 da an茅cdota da roupa, qued茅monos coa importancia da cantidade: por un ano de traballo ga帽aba 80 reais mantidos e durmidos.

Ademais dos maiores contribu铆ntes tam茅n ti帽an dereito a voto, a铆nda que non chegaran 谩 cota establecida, os chamados profesionais liberais (m茅dicos, avogados,鈥) e os militares de carreira. A v铆a do poder econ贸mico e a v铆a da formaci贸n acad茅mica e castrense normalmente 铆an unidas. Para acceder 谩 educaci贸n universitaria ou 谩 militar eran necesarios uns medios econ贸micos que estaban ao alcance de moi poucos. Por este concepto ter铆an dereito a voto 11 persoas m谩is no distrito de Muros, ningunha de Mazaricos.

A maiores dos requisitos econ贸micos ou profesionais, hab铆a que ser var贸n, ter 25 anos cumpridos e posu铆r casa aberta no distrito de referencia. O sufraxio censitario con un aumento progresivo das persoas con dereito ao voto, ag谩s no sexenio revolucionario que estivo aberto a t贸dolos var贸ns maiores de 25 anos (1868 鈥 1873), estivo vixente no estado espa帽ol ata 1890, ano no que se instaurou o sufraxio universal masculino. As mulleres non conseguiron este dereito ata o ano 1933, e por pouco tempo, pois como todos sabemos, chegou Franco 鈥測 mand贸 parar鈥.

Este censo tan restritivo, com煤n a outros pa铆ses do noso entorno pola mesma 茅poca, ti帽a como obxecto manter f贸ra da participaci贸n pol铆tica 谩s clases populares. Aquelas persoas que pagaran unha contribuci贸n por debaixo das cifras citadas anteriormente, e que representaban o 99% da poboaci贸n total do estado, non ti帽an dereito a contribu铆r co seu voto a orientar as decisi贸ns pol铆ticas que lle 铆an afectar de forma directa. Con esta medida a nobreza, a fidalgu铆a e a burgues铆a asegur谩banse que, no peor dos casos, a situaci贸n pol铆tica 铆a estar controlada por persoas af铆ns, social e economicamente, que salvagardar铆an os seus intereses de clase.

A vontade de pacto entre os vellos estamentos parasitarios e a emerxente burgues铆a, demostrouse moi ben cando o novo estado liberal espa帽ol desposu铆u 谩 igrexa das s煤as inmensas propiedades. Pero non para entregarllas, buscando unha f贸rmula axeitada para as d煤as partes, aos labregos que as traballaban dende xeraci贸ns, sen贸n para vendelas aos mellores ofertantes: as novas e as vellas elites. Se no Antigo R茅xime a fidalgu铆a e a nobreza conseguiran mediar entre a igrexa e os labregos, fac茅ndose cunha porcentaxe da renda que estes 煤ltimos pagaban polas terra que traballaban, agora coa desamortizaci贸n lograron, compart铆ndoo coa burgues铆a, todo o pastel, e os campesi帽os tiveron que seguir pagando os foros ata ben entrado o s茅culo XX.

As elecci贸ns a deputados de xullo de 1836 non eran as primeiras que hab铆a no estano espa帽ol. Xa se votara nos tempos da Francesada e no bienio liberal. M谩is agora coa instauraci贸n do estado liberal e debido 谩 inestabilidade que reinaba no pa铆s, estes eran os terceiros comicios en menos de catro anos. Comicios que na maior铆a das ocasi贸ns lles daban a vitoria aos conservadores ou 谩 coalici贸n formada polos moderados e os conservadores. Non pod铆a ser doutro xeito se temos en conta a orixe social da maior parte dos votantes.

Na reproduci贸n que ofrecemos do listado dos maiores contribu铆ntes do distrito de Muros para estas elecci贸ns a Cortes de 1836, aparecen os nomes dos interesados, a parroquia 谩 que pertencen e a cota de contribuci贸n que, a铆nda que non se especifica, est谩 en reais. Como xa dixemos anteriormente hai 75 persoas, delas, 15 son das parroquias que antes de rematar o ano conformar谩n o Concello de Mazaricos.

Casa de Milla虂n de Santabaia do s.XVIII de Jose Garcia, un dos 15 votantes en 1836, hoxe abandonada / QPC

Casa de Milla虂n de Santabaia do s.XVIII de Jose Garcia, un dos 15 votantes en 1836, hoxe abandonada / QPC

Os votantes de Mazaricos

Os posibles votantes de Mazaricos te帽en unha distribuci贸n moi desigual. Da parroquia de Mazaricos: Jos茅 de Lema cunha cota de 166 reais de contribuci贸n e Domingo Mart铆nez con 169. En Chac铆n: Jos茅 Garc铆a con 161 reais. En Maro帽as: Juan Antelo e Domingo Tu帽as, os dous con 140 reais. En Albor茅s: Antonio Alvite con 200 reais. En San Cosme de Antes: Luis Garc铆a con 174. En Beba: Francisco Su谩rez con 276, Mateo Pensado con 150 e Manuel Vieites con 140. E para rematar, na parroquia de Col煤ns: Domingo Gallardo con 231, Benito Gonz谩lez con 219, Andr茅s P茅rez, Jos茅 Garc铆a Gallardo e Benito Gonz谩lez Pi帽eiro con 174 reais cada un.

Non contan con ning煤n censado as parroquias de Corz贸n, Eir贸n, Vaos, Coiro, Arcos e Ent铆s. A de Ent铆s non ser铆a estra帽o, era unha parroquia moi pequena que, co tempo, ser谩 repartida, a efectos relixiosos, entre San Lourenzo de Matasueiro e Santa Baia de Chac铆n. Pero Coiro a m谩is extensa 茅 poboada do Concello estaba na mesma situaci贸n. Pola contra, a de Col煤ns, conta con cinco veci帽os entre os maiores contribu铆ntes do Concello. Casas que despois foron importantes coma o Vinculeiro e o Noveira de Arcos, o Pad铆n de Vilari帽o de Pousaduiro, o Cirol谩n de Suevos e sobren todo o R铆os de Lugarnovo, neste momento non chegan 谩 cota m铆nima esixida para poder votar.

E quen son logo os posuidores de tal privilexio? Ou mellor dito, a que casas pertencer铆an a d铆a de hoxe? Para lograr identificalos rastrexamos en padr贸ns de habitantes e de contribu铆ntes antigos, mais non o suficientemente antigos para conseguir un resultado 贸ptimo. As铆 as cousas, s贸 podemos dar unha resposta conclu铆nte para sete dos censados.

FRANCISCO SU脕REZ era da casa de Su谩rez de Beba. Non s贸 era o maior contribu铆nte de Mazaricos, sen贸n que era o segundo de todo o partido xudicial de Muros. A casa de Su谩rez, ademais de contar con boas e numerosas propiedades no lughar de Beba, ti帽a bens polos que cobraba substanciosas rendas noutras parroquias e lughares.

MATEO PENSADO tam茅n era de Beba, da actual casa do Liste, que daquela chamar铆an, seguramente, de Caama帽o. Pois pertenc铆an a unha p贸la lateral desta estirpe posuidora, noutros tempos, do pazo de Font谩n. No listado erroneamente aparece como Mateo Pousada.

DOMINGO MART脥NEZ que xogar铆a un importante papel, non exento de cr铆ticas, nos primeiros anos de vida do futuro Concello de Mazaricos, era da casa do Rubalo de Pidre. Estaba emparentado por v铆a matrimonial cos Su谩rez de Beba e ata os anos setenta do s茅culo pasado ti帽an na horta, en lugar ben visible, un bo pombal que demostraba a importancia da casa e da familia.

JOS脡 GARC脥A ser铆a, a d铆a de hoxe, da casa do Mill谩n de Santabaia na parroquia de Chac铆n. Unha boa casa dende, polo menos, o s茅culo XVIII. A mediados desta centuria o cabeza de familia era escrib谩n e, ademais dos ingresos que xeraba a s煤a profesi贸n e a propia explotaci贸n agraria, cobraba rendas en moitos lughares. A铆nda se conserva a vella casa patrucial que, polas trazas, debeu ser constru铆da no s茅culo antes citado.

JUAN ANTELO era da casa do Mariano de M谩moas (Maro帽as), e coma todos os da lista electoral contaba con boas propiedades.

ANTONIO ALVITE da casa do Alvite de Albor茅s de Abaixo. En orixe deb铆an pertencer tam茅n a esta familia os Chamiseiras do mesmo lughar. Eran descendentes laterais de Francisco Gonz谩lez, un crego da parroquia de Corz贸n que al谩 polos primeiros anos do s茅culo XVII fundara, en Quint谩ns, a capela da VIRXIND脫N (Virxe da O) que, precisamente, este vindeiro 8 de setembro se celebra a s煤a festa. Tanto no lughar de Quint谩ns coma en toda a parroquia de Corz贸n posu铆an numerosos foros que lle reportaban abondosas rendas.

LUIS GARC脥A do lughar de Grille (Antes). Pertenc铆a 谩 casa de Torreira, unha familia que por aqueles anos deb铆a estar aumentando fortemente a base territorial da s煤a explotaci贸n agraria, xa que 24 anos despois, no padr贸n de contribu铆ntes de Mazaricos de 1860, era o propietario coa cota m谩is alta e a bastante distancia dos inmediatos competidores.

Pode que che interese...