Mapa do reino suevo na antiga Gallaecia / wikiwand.com

Como foi a primeira monarquía e o pimeiro rei de Galicia

No ano 410 o feble Imperio Romano claudicaba diante das tribos xermánicas dos suevos, vándalos e visigodos . O emperador Honorio viuse na obriga de realizar pactos cos distintos caudillos destes pobos para tentar conservar outras partes do seu imperio. Entre eses caudillos estaba o suevo Hermerico, a quen lle concedía a soberanía, de facto, sobre unha distante provincia imperial: a Gallaecia. Convertíase, desde entón, no primeiro rei de Galicia.

Hermerico foi o monarca dun reino que sería o primeiro na historia da Europa medieval. Duraría 175 anos, ata que o rei visigodo Leovixildo conquistouno e uniuno á antiga Hispania. Con todo Galicia, oficialmente, continuou sendo un reino, cando menos de xeito oficial e administrativo ata 1833.

Ilustración alusiva a Hermerico do libro Os reis de Galicia de Anselmo López Carreira

Ilustración alusiva a Hermerico do libro Os reis de Galicia de Anselmo López Carreira

Os primeiros anos do seu reinado en Galicia son confusos. Algúns autores apuntan que foi un caudillo moi severo coa poboación hispanaromana, outros suliñan que o que pretendía era pacificar un territorio que desde a caída do imperio estaba sumido no caos e no medo. O caso é que, Hermerico, acabaría enfrontouse, indistintamente, a poboadores locais, recelosos do seu novo señor, e a outros pobos bárbaros, como os vándalos asdingos.

Precisamente, os vándalos derrotárono no 419 nos Montes Nerbasos, no Bierzo. Hermerico tivo que pedir axuda ao conde romano Asterio, para poder recuperar o seu territorio. Co apoio de Roma e a decisión do caudillo vándalo Genserico, de marchar cara á Bética, o monarca suevo volveu recuperar o seu territorio.

Pactos con Roma

O asentamento suevo legalizouse mediante un pacto entre Hermerico e o emperador romano Honorio. Inmediatamente iniciouse o enfrontamento coa poboación galaica e galaico-romana. Segundo apuntan algúns autores, cara ao ano 430 Hermerico ordenou arrasar o interior de Gallaecia, aínda que a poboación galaicorromana conseguiu conservar na súa poder as máis poderosas fortalezas.

Precisamente, esta situación de constantes enfrontamentos levou a tentar a consecución dunha paz que foi promovida polo bispo Idacio, que actuou como legado do xeneral romano Aecio, para lograr do monarca suevo un compromiso para o mantemento dos tratados.

No ano 431, o bispo comanda unha embaixada ata as Galias (actual Francia) na procura de Aecio. O motivo é frear a escalada de violencia na que se atopaba Gallaecia despois de que os suevos racharan o pacto de convivencia coa poboación local. Ao ano seguinte, Idacio retorna cun delegado imperial, Censorio. A embaixada semellou tranquilizar as cousas no territorio da Galicia. Finalmente, conseguen a firma dun foedus no ano 433 que non serviu para que se quebrantasen os tratados, os cales houbo que ratificar nos anos 437 e 438.

Tamén no reinado de Hermerico testemúñanse os primeiros enfrontamentos coa xerarquía relixiosa, derivados do nomeamento de cargos eclesiásticos que provocaron disputas entre o monarca suevo e Agrestio, bispo de Lugo. No ano 438, Hermerico, xa na última parte do seu reinado, asociou ao seu fillo Rekhila ao trono debido a unha grave enfermidade que lle acompañou nos últimos anos da súa vida. Á súa morte Rekhila quedou como rei único dos suevos.

Recreación dunha batalla entre suevos e romanos / youtube

Recreación dunha batalla entre suevos e romanos / youtube

Era tan complicada a relación entre suevos e galegos?

Sen embargo, para o historiador Xoán Bernárdez Vilar, nin Hermerico foi un rei cruel cos seus súbditos galegoromanos, nin Idacio un santo. Precisamente, o bispo era un antisuevo consagrado e o reino suevo foi moito máis pacífico do que parece.

De feito, unha fornada de historiadores, entre eles Bernárdez Vilar ou López Carreira, cren que houbo unha simbiose entre os suevos e a poboación local, coa entrada dos galegos no exército xermánico, porque senón non se entendería que acabaran controlando case toda a Península Ibérica no século V.

O propio Orosio suliña nas súas crónicas que os galegos víronse aliviados da presión fiscal dos romanos. A sinatura no 433, do acordo entre suevos e romanos, asinado por Hidacio, en nome dos galaico-romanos, e Balconio de Braga e Sinfosio, no dos suevos, marca, segundo apunta Victoria Armesto, a fin das hostilidades entre suevos e galegos, así como o nacemento do que o propio Hidacio denomina regnum suevorum.

Moeda sueva acuñada na Gallaecia entre o 410 e o 500

Moeda sueva acuñada na Gallaecia entre o 410 e o 500

Reino galego, xermánico ou romano?

Tampouco os historiadores se poñen de acordo sobre o nacemento real dunha verdadeira monarquía galega. Xosé Filgueira Valverde cría que o Reino dos Suevos foi unha das etapas máis falseadas da nosa historia. Tamén Casimiro Torres sinalaba que, aínda que posuía unhas particularidades étnicas, xeográficas e medioambientais diferenciadas, a Gallaecia dos suevos non deixaba de ser un retallo do Imperio Romano.

Sen embargo, para Anselmo López Carreira o reino suevo foi o primeiro reino de Galicia e arrinca no ano 410, cando os suevos asinaron un pacto (foedus) co emperador romano. Así, asegura que, precisamente, a denominación de Reino de Galicia, remóntase xa ao século VI, cando Gregorio de Tours alude ao “Gallicciense Regnum”, “expresión inequívoca da avanzada fusión das dúas comunidades que habitaban Gallaecia, a galaico-romana e a sueva, derrubadas as barreiras étnicas que impedían a síntese nacional”, apunta.

Pero como era Hermerico?

Segundo Orosio foi un bo gobernante que non permitía que os seus compatriotas vivisen a conta do galaico-romanos; de aí o dito de que enfundaban as espadas e entusiasmábanse cos arados.

Segundo San Isidoro, Hermerico, o primeiro Rei de Galicia, reinaba un pobo barbárico menor, tanto desde o punto de vista demográfico como militar, xa que a súa poboación podíase estimar entre 30.000 e 40.000 persoas.

 

BIBLIOGRAFÍA

González López, Emilio. A Grandeza e decadencia do reino de Galicia. Editorial Galaxia

López Carreira, A; Fernández Cal, T. Os reis de Galicia. A Nosa Terra. Vigo, 2003

Bernárdez Vilar, Xoán. O comezo da nosa Idade Media. A Gallaecia que se emancipou de Roma, 2003, Toxosoutos

García Nieto, L.A. Historia de España Visigoda. (Madrid, Cátedra: 1989).

Torres Rodríguez, C. El reino de los suevos (Fundación Barrie de la Maza: 1977).

VV.AA. España Visigoda. En Historia de España dirigida por Ramón Menéndez Pidal. Tomo III. (Madrid, Espasa-Calpe: 1985).

Se atopou algún erro nesta noticia, por favor avísenos seleccionando o texto ou palabra en cuestión e presionando Ctrl+Entrar.

Escrito por

Xornalista, profesor da USC e coordinador do HdG.

Pode que che interese...

  • Un gran artigo para un debate sobre un tema absolutamente esencial tanto para a comprensión da historia e identidade galegas senón que tamén da orixe e natureza dos estados de España e Portugal xurdidos, como todos, no XIX.
    Como xa comentei nun artigo anterior, https://historiadegalicia.gal/2016/10/houbo-suevos-en-galicia/ as afirmacións de si os suevos eran poucos ou moitos carecen de rigor. Tampouco se pode considerar, de ningún xeito e afortunadamente o artigo non o fai, a este período altomedieval como unha época “escura” da que se carece de fontes axeitadas. Son moitos e variados os documentos ( inda que sempre virían ben cantos outros aparecesen, claro) dos que podemos tirar inferencias sobre o significado e sentido dos feitos históricos. Quero dicir que, por exemplo, no famoso texto de Hidacio de Xinzo de Limia, Bispo en Chaves, ( Curiosamente é o único bispo coñecido desta Sé) vese reflectido o malestar da oligarquía terratenente do país. A súa mensaxe é a do potentado que se sinte ameazado na súa posición privilexiada que debe confrontar agora – segunda década do S. V – ca chegada dunha nova orde social a reforma das estruturas de poder, incluíndo mudanzas agrarias, ideolóxicas e impositivas, entre outras. Hidacio vai actuar no conflito como axente e parte interesada en non como “periodista” obxectivo. Nas mesmas datas, o gran teólogo galaico Paulo Orosio, achega outra perspectiva completamente diferente da do bispo aquiflaviense. O bracarense foi un viaxeiro de grandes horizontes; un autor respectado por Agostiño de Hipona que era a figura mais relevante da igrexa da época e, en calquera caso, foi un personaxe de moita mais transcendencia histórica e cultural – dada a súa mais ampla perspectiva e intereses declaradamente mais centrífugos que os do bispo limiao – que Hidacio. En efecto, Orosio explica cousas como que trala chegada dos suevos á península, podendo ter quedado con todo pola forza das armas, “matando a todos os hispanos” (Sic. Historiae adversus paganos. Lib. VII -41), preferiron ofrecer protección a quen estaba disposto a pagar “ un exiguo tributo como pago polo servizo” (Sic. Historiae adversus paganos. Lib. VII -41), e así escoltar na fuxida dos tumultos derivados do fracaso do imperio. Explica tamén como ó pouco tempo (meses) da etapa inicial da chegada do xermanos, estes, decidiron “desprezar as armas, botarse á agricultura, respectar ós romanos que ficaron e aliarse cos que quixeron ampararse baixo o seu abeiro” xa que isto significaba a liberdade da dignidade fronte ós abusos explotadores do poder imperial. “ Hai xa os que prefiren soportar a liberdade con escaseza antes que a presión dos tributos entre os romanos” (Sic. Historiae adversus paganos. Lib. VII -41).
    Relativiza toda a situación cando expón que si ben “ …ten habido matanzas e rapinas nas hispanias “ ( Sic.Idem.) durante estes dous anos (409-410) teñen sido obxecto de crueldades os hispanos mais resulta que esta situación “ non supuxo nada novo, xa que iso mesmo levan os hispanos sufrindo durante douscentos anos pola man dos romanos” (Sic. Historiae adversus paganos. Lib. VII -41).
    Tamén Orosio, fala de que os Suevos son, en orixe, “ numerosísimos, poderosísimos, belicosísimos” (Sic. Historiae adversus paganos. Lib. VII -9). Ou volve a relativizar a cuestión cando aclara que “ igual que os romanos atacaron a pobos – Tranquilos e lonxanos (Sic.) – cando menos nalgúns casos segundo Orosio – para educalos baixo as súas leis, tamén os bárbaros farán o mesmo cos pobos que conquisten e chegarán a seren reputados como grandes reis polos séculos vindeiros estes ós que agora son xulgados como crueis inimigos por nos mesmos” (Sic. Historiae adversus paganos. Lib.III -20).
    Non pode ser considerado Orosio como un simpatizante da causa dos suevos e outros bárbaros. El mesmo refire como rispou apenas da morte a mans destes cando tivo que fuxir como puido e botarse ó mar mentres o atacaban cas peores intencións. “…Cando falo de min mesmo” (Sic. Historiae adversus paganos. Lib. III -20) “…primeiro agacheime deles, logo colléronme, despois apiadáronse de min, mais acadei a enganalos e fuxir por mar grazas a unha mesta brétema mentres tentaban acadarme con proxectís de xeito que xa case que me collen cas súas mans” . Fica ás vistas que a opinión de Orosio non debía estar mediada por a simpatía ca nova orde que representaban.
    Aproveita ademais o autor para indicar onde chegaban as estremas da Gallaecia: en “…Numancia, cidade da Hispania Citerior, non lonxe dos Vacceos e Cántabros, no limes con Galicia”. (Sic. Historiae adversus paganos. Lib.V -1).
    Por todo elo, e mais que sería posible, sería de xustiza (Histórica) situar ó reino suevo no contexto que lle corresponde por dereito. O de verdadeiro fito cultural do panorama europeo e galaico en particular. Actuar doutro xeito sería incorrer nun finalismo histórico de corte hegeliano segundo o cal a historia é: “a versión que mais me conven”. Como se a liña do tempo fose algo que “ven cara min dende o pasado” acudindo ó rescate e para xustificación da realidade histórica dun presente concreto que quero definir como mellor se axuste ós meus propósitos. Magnificar o que interesa, desprezar ou mellor, ignorar ou calar sobre o que cuestiona a realidade presente. Iso non é Historia, é crónica no mellor dos casos. Postos, pois a escoller fontes de autoridade, escollamos entre as moitas – tamén é falaz dicir que hai poucas e pobres desta época – que achegan perspectivas interesadas. Distíngase entre os diplomas, en tanto que fontes xenuínas, e os documentos de parte. Manexando estes últimos, cotéxese o significado dos mesmos feitos contrastando entre eles e deamos ó Cesar o del, mais ós reis suevos o deles.

  • Pingback: Ourense acollerá a gran exposición dos suevos, o primeiro reino de Europa | Historia de Galicia()

  • Pingback: Ourense acollerá a gran exposición dos suevos, o primeiro reino de Europa | Noticias de Vigo()

  • Félix Longueira Fafián

    Eu boto de menos nesta bibliografía El reino suevo, de Pablo Díaz. Trátase dun libro que se sacode (todos) os prexuízos historiográficos, que mira o reino suevo desde o contexto da fin da romanidade e que traballa con rigor desde os documentos e os restos arqueolóxicos dispoñíbeis.
    http://www.akal.com/libros/El-reino-suevo-411-585/9788446028505

Informe de erros

O seguinte texto será enviado aos nosos editores: