fbpx
Igrexa dos Martores, en Valga, onde se sit煤a un dos lugares de enterramento de Priscliano / Elixio Vieites

Est谩 enterrado Prisciliano na necr贸pole da antiga Capela dos Martores de Valga?

Tempo de lectura: 6 min.

Moito se ten falado do lugar do enterramento de Prisciliano. Alg煤ns autores din que a quen se adora na Catedral de Santiago non 茅 o ap贸stolo, sen贸n o bispo axustizado en Tr茅veris. Pero hai outros lugares cargados de maxia e enerx铆a nos que a cultura popular, veci帽os e alg煤n investigador, tam茅n aseguran que poder铆a ser o lugar onde se atopa o 鈥渉ome santo鈥. Un deses emprazamentos, coroado por unha fermosa capela de orixe prerom谩nico, est谩 nos Martores, en Valga.

O concello de Valga 茅 un 聽magn铆fico territorio para acercarse a dar unha volta polos seus lugares arqueol贸xicos e outros sitios de interese hist贸rico, pois est谩 en plena 聽bocarribeira do Ulla, escenario de acontecementos que quedaron marcados na nosa historia como a aparici贸n do casco de Leiro, a chegada do ap贸stolo Santiago, ou as 聽incursi贸ns normandas e sarracenas. 聽Poder铆amos facer unha ruta 聽que nos levar铆a pouco menos dunha tarde e ter铆amos viaxado ao longo dos s茅culos coma nunha m谩quina do tempo.

Recreaci贸n da Igrexa Vella de Cordeiro

De primeiras ir铆amos 聽ver o lugar da Igrexa Vella, 聽un xacemento escavado 聽dos m谩is importante da comarca que cont茅n unha necr贸pole con dataci贸n de tumbas de 茅poca 聽romano e precristi谩. Seguir铆amos polo castro de Balleas, con visi贸n sobre a canle do Ulla, e que de seguro ter铆a algunha relaci贸n con este lugar sagrado. 聽聽

聽Baixar铆amos ao Mercado dos Mouros, xa na ribeira do r铆o, tam茅n recentemente intervido arqueoloxicamente e que ser铆a moi orixinal en canto 聽as s煤as 聽caracter铆sticas e estruturas. 聽Tratar铆amos despois 聽de chegar ao Monte do Castelo. na aldea da Medela, un lugar coa suficiente coherencia para ser unha erguida atalaia medieval de control viario e bastante ben conservada, 聽e de chegar despois a tomar a auga milagreira da moi frecuentada polos romeiros capela dos Milagres en Requi谩n, pasando xa a raia do concello da Estrada. 聽

聽Pero hoxe queremos dedicarlle o noso tempo a outra capela, non moi lonxe desta 煤ltima, e situada nunha soleada valgada encostada cara ao sur, de amplas vistas, regada polo Valga e dominada polo castro dos Vilares. Est谩 o pequeno templo a pouca distancia deste asentamento nas aforas da 聽aldea dos 聽Martores, coa advocaci贸n a San Mamede, 聽m谩rtir cristi谩n 聽que amansara aos le贸ns que lle botaran para comelo vivo. 聽Ao 聽mellor en dito lugar xa hab铆a outros m谩rtires enterrados antes de haber capela, 聽pero a estes 聽nos ter铆an botado aos le贸ns sen贸n 谩 xustiza imperial romana.

Menci贸nase nalg煤n escrito 聽que poder铆a tratarse do lugar de enterramento 聽do herexe Prisciliano, e os seus ac贸litos, 聽que non poucos autores queren velo incluso como o verdadeiro 鈥渟anto鈥 que ocupa o sepulcro do ap贸stolo Santiago, de iconograf铆a 聽menos pac铆fica e co sobrenome de fillo do trono, na gran catedral de Santiago.

Un sartego atopado na Igrexa dos M谩rtores, en Valga / Elixio Vieites

Onde est谩 Prisciliano?

Cinco lugares son nomeados 聽para ser 聽candidatos 谩 morada 聽onde descansa o 聽primeiro axustizado da Igrexa cat贸lica. Ser铆an, 聽segundo alg煤ns 聽investigadores consultados: Santa Eulalia de B贸veda (Lugo), a bas铆lica de San Vicente, Sabina y Cristeta, (Avila), o mosteiro de 聽San Ductinio en Astorga (hoxe desaparecido), Santiago de Compostela, na 聽propia Catedral, a cal medrou ao redor dunha necr贸pole, e Os Martores no 聽concello de 聽Valga.

Estes dous 聽煤ltimos est谩n 聽a pouco m谩is de 20 km. en li帽a recta, e compartindo unha historia e lendas 聽que case chegan a ser coincidentes entre si.

聽Nas fontes documentais o escritor eclesi谩stico Sulpicio Severo de Aquitania (360- 420), nomeado santo, relata no seu 鈥淐hronicorum Libri Duo鈥 o traslado destes m谩rtires a Terras de Hispania, pero pouco m谩is nos aporta sobre quen o levou a cabo e o destino dos corpos. 聽Ademais de Prisciliano foron martirizados, alomenos, 聽cinco disc铆pulos del : 聽Felic铆simo e Armenio, (dous cl茅rigos), Aurelio, 聽Latroniano (un poeta) e Eucrocia (unha muller laica esposa do poeta Delfidio).

O contexto en que se mover铆a a operaci贸n de traslado ser铆a a de tentar traer os seus corpos a un sitio onde se sab铆a que 铆an ser venerados e onde os seus seguidores ti帽an a suficiente forza 聽espiritual e capacidade de reacci贸n.

聽Sulpicio relata que se levaron a cabo honores f煤nebres celebrados co corpo do 聽m谩rtir (honor martyris) e Hidacio de Chaves, nada amigo de semellante ideario maniqueo, afirma que despois da execuci贸n 鈥..a herex铆a priscilianista invadiu Galicia鈥.

Diego Piay Augusto 聽no traballo 鈥淎st煤rica Augusta, un posible destino para las reliquias de Prisciliano鈥 聽ap煤ntanos que o obxectivo do concilio de Toledo do 400 era presionar aos obispos galegos para que renunciaran as s煤as simpat铆as priscilianistas e para que disuadiran ao clero e aos fieis de continuar venerando aos m谩rtires de Tr茅veris, restaurando as铆 a paz e 聽harmon铆a das igrexas por todas as provincias ib茅ricas. 聽聽聽

A Igrexa dos M谩rtores rodeada de grandes sobreiras / Elixio Vieites

Os Martores, un lugar suxestivo 聽

O que fora 聽te贸logo, historiador relixioso e bispo de Cuenca, Monse帽or Guerra Campos, nacido en Ames, viu na contorna da 聽necr贸pole da capela dos Martores un lugar moi suxestivo para ser investigado arqueoloxicamente. Entre outras cuesti贸ns que levar铆an ao apoio da hip贸tese estar铆an a 聽presenza no lugar de restos de tumbas de 茅poca da romana, 聽de sartegos antropomorfos 聽de 茅poca prerom谩nica e o top贸nimo 煤nico en Galicia 聽Martores (Os m谩rtires) que as铆 foi como lle chamaron no seu tempo a estas primeiras v铆timas por 聽herex铆a relixiosa. 聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽

A isto hai que engadir que se relata na documentaci贸n que parte da vida de Prisciliano desenvolveuse no sur de Galicia, e foi al铆 onde tivo os 聽m谩is ferventes adeptos, os cales 聽chegaron a ter tanta forza e influencia, que houbo un grupo deles que logrou mandar ao 聽exilio ao 聽bispo Ortigio de Celenis (Caldas de Reis) ao redor do ano 聽400, feito do cal se foi queixar ao concilio de Toledo, pedindo que se tomaran medidas disciplinarias. 聽聽聽聽聽聽

聽Hoxe est谩n visibles, ao lado dunhas sobreiras xigantese e a car贸n desta 聽capela, dous 聽sartegos monol铆ticos antropomorfos a ras do chan que se poder铆an datar do s茅culo VII e unha grosa tampa monol铆tica, 聽apoiada 聽nun muro lateral e con 聽gravado de estola. 聽Xa dentro do pequeno templo, posta nunha esquina, a catalogada como ara votiva 聽dedicada a Mercurio por Severus, datada sobre o s茅culo I e con trazas de ser reutilizada para outra tumba cristi谩 como se confirmar铆a co gravado dunha cruz debaixo da inscrici贸n. 聽Amosa ademais, 聽dous pequenos c铆rculos ao lado dereito da cruz e uns trazos curvos na parte inferior. A necr贸pole a que pertencen estes achados, poder铆a 聽estenderse pola contorna do adro.

聽Ser铆a o illamento desta capela 聽nunha zona rural e lonxe das v铆as 聽principais, unha idea de consoante coas 聽teses do pante铆sta e os seus seguidores, un peso m谩is na balanza que tira para que polo menos vaiamos facerlle unha visita e non ve帽amos defraudados.

Ara dedicada a Mercurio na Igrexa dos M谩rtores, Valga / Elixio Vieites

Sabemos que s贸 un descubrimento excepcional nos poder铆a despexar o cami帽o para saber a 聽situaci贸n definitiva do enterramento dos mortos sentenciados en Tr茅veris, pero para rematar unha viaxe non est谩 nada mal contar que estivemos visitando un posible lugar onde se atopan os primeiros m谩rtires da Igrexa Cat贸lica 聽聽Romana, 聽nunha humilde capeli帽a pouco visitada, 聽谩 sombra dunhas sobreiras centenarias e a poucos quil贸metros dunha catedral metropolitana das m谩is 聽afamadas do mundo e ateigada de xente, que foi feita 聽a partires de feitos tecidos cos mesmos f铆os da crenza de ter enterrado un m谩rtir, e que ao mellor est谩n moito menos referendados pola historia

脡 o que ten a disidencia.

 

Referencias 聽bibliogr谩ficas:

Carmen Cardelle de Hartmann: 聽鈥淓l Priscialismo tras Prisciliano鈥 驴un movimiento Galaico?鈥 聽1998

Piay Augusto Diego. 聽鈥Ast煤rica Augusta, un posible destino para las reliquias de Prisciliano鈥 . Astorica 29, 2010

Piay Augusto, Diego. Arqueolog铆a y Priscilianismo. 聽Hispania Antiqua. Num 35. 聽2011.

 

Os sitios nomeados poden atoparse nas fichas de聽patrimoniogalego.net

Capela dos Martores. Valga

http://patrimoniogalego.net/index.php/90679/2016/12/capela-dos-martores/

Castro dos Vilares. 聽Os Vilares. Valga

http://patrimoniogalego.net/index.php/90805/2016/12/castro-dos-vilares/

Igrexa Vella. Cordeiro. Valga

http://patrimoniogalego.net/index.php/62487/2014/07/igrexa-vella/

Castro de Balleas. Cordeiro. Valga

http://patrimoniogalego.net/index.php/62481/2014/07/castro-de-balleas/

Mercado dos Mouros. Cordeiro Valga

http://patrimoniogalego.net/index.php/75780/2015/06/mercado-dos-mouros/

Monte do Castelo da Medela . A Medela . Valga

http://patrimoniogalego.net/index.php/90791/2016/12/monte-castelo-da-medela/

 

Escrito por

Divulgador

Pode que che interese...