Torre da Penela / patrimoniogalego.gal

Véndese unha das principais e máis descoñecidas torres medievais da Costa da Morte

Cando nos preguntan polas torres e castelos da Costa da Morte é habitual que nos lembremos do Castelo de Vimianzo ou das Torres do Allo en Baio, ambos da Deputación da Coruña, das ruínas do Castelo de San Felipe en Fisterra ou das privadas torres de Mens no concello de Malpica ou as de Cereixo na Ponte do Porto. Pero na localidade Riobó na parroquia de Silvarredonda do Concello de Cabana de Bergantiños atópase unha das torres medievais máis descoñecidas de Galicia e que dende fai décadas está en pleno estado de abandono. Trátase da Torre da Penela.

Pois a nova saíu estes días á prensa xa que os seu actual propietario, Álvaro Ozores Pedrosa, descendente dos antigos donos, decidiu finalmente sacala á venta. E non era sen tempo xa que a torre medieval, convertida en pazo no século XVII, se atopa na actualidade a piques de virse abaixo. Xa en setembro de 2009 o concello de Cabana de Bergantiños mantivera contactos co propietario coa intención de chegar a un acordo para impedir que a torre rematara por caer. Daquela o principal problema era o seu abandono e falta de uso, xa que dende facía décadas a torre era empregada sen máis como celeiro. Naquel momento as raíces das acacias que rodeaban ó torre ameazaban ademais ós seus perpiaños.

Portal dunha torre / CC0

Un lustro máis tarde os problemas eran bastante máis graves, pois en 2015 veuse abaixo definitivamente o seu tellado póndose en grave perigo a estabilidade completa da construción. Nese estado atópase ata a actualidade. Naquel ano 2009 Álvaro Ozores Pedrosa comprometérase a visitar Cabana para chegar a un acordo co Concello. Mais aquel acordo nunca chegou e, tal e como se foi recollendo na prensa ó longo destes anos, a torre está a piques de caer. A estrutura, está cubierta de maleza e as fiestras foron tapiadas con anacos de madera, do mesmo xeito que o acceso. “O que queda en pe daquel complexo (…) corre serio risco de derrumbe, a non ser que se adopten medidas urxentes” tal e como se recollía en La Voz de Galicia en xullo do pasado ano.

Mais fai tempo que o Concello de Cabana trata de negociar a compra ó seu propietario, ou, no seu defecto, unha concesión a 30 anos. De feito o Concello propuxo unha valoración en base a criterios que teñen en Patrimonio para bens BIC, tendo en conta o seu actual estado, mais o propietario non aceptou a oferta ó considerala escasa. Mais tamén estaba sobre a mesa a posibilidade da cesión a cambio da rehabilitación da torre, mais tampouco se chegou a acordo entre as partes. Así, neste xaneiro, a pesares das ofertas do Concello ó propietario, a través do albacea da torre, o empresario laxense José Manuel Pato, decidiu sacala ó mercado libre ó considerar que a cantidade que ofrece o goberno local non é suficiente.

Unha torre de Dona Urraca de Moscoso

O Castelo da Penela ou Torre da Penela aparece documentada por vez primeira no século XIV. Dise que foi fundada por Lope Bermúdez, un nobre emparentado coa liñaxe dos Altamira, casado con Dona Urraca de Moscoso, unha das máis famosas descendentes dos Traba. Formaba parte da rede de fortificacións para a defensa das terras destes nobres na actual comarca de Bergantiños.  Na fachada conserva escudos de armas dos Castro, Riobóo e Bermúdez o que emparenta a esta torre coa das Torres do Allo, en Baio, no Concello de Zas. Igual que esta pasaría ó século XVI so como casa forte e no século XVII habería de converterse en pazo e, igual que este, acabou abandonado na segunda metade do século XX.

Ten planta case cadrada duns 79 metros de superficie, con catro alturas, máis antes do seu derrube so se conservaban dous andares así como unha escaleira de helicoidal de acceso entre eles. É a típica torre medieval, de grosos muros de cantería, con escasos vans, a maioría deles dos séculos XVII a XIX. Destaca a portada principal, a típica portada do século XVI, e similar a outras do momento da zona, de medio punto con grandes doelas. Atópase tamén coroada por un tradicional antepeito de cantería con merlóns. Do seu interior destaca a monumental lareira.

Escudo da Penela / galipedia

Da torre destaca ademais a lenda dunha muller que se achegara ó cruceiro da torre, sendo apreixada xusto antes para ser decapitada. Os veciños que asistiron á escena sentiron mágoa por ela perdoándolle a vida, orixinándose, segundo a lenda, así o nome de “Pena dela”. Aínda que esta etimoloxía non pasa da ficción popular, facendo seguramente referencia ó desnivel de terra na que se atopa.

Así, a parcela ocupa uns 413 metros cadrados xa que as posesións dos Ozores Pedrosa no lugar fóronse vendendo ó longo da historia recente, polo xeral ós veciños da zona, quedando a histórica familia, os Condes de Priegue, tan so co ben e unha escasa banda de terra ó redor. Mantense de feito na actualidade encaixada entre explotacións gandeiras. A torre foi declarada no ano 1994 Ben de Interese Cultural.

Se atopou algún erro nesta noticia, por favor avísenos seleccionando o texto ou palabra en cuestión e presionando Ctrl+Entrar.

Escrito por

Historiador da Arte pola Universidade de Santiago de Compostela, Máster en Renovación Urbana y Rehabilitación e Diploma de Estudos Avanzados en Arte, Urbanismo e Patrimonio. Especialista en fotografía esférica e creador de entornos virtuais. Investigador independente, especialista en arquitectura e territorio. Colaborador habitual de Historia de Galicia. www.inigomouzoriobo.eu

Pode que che interese...

Informe de erros

O seguinte texto será enviado aos nosos editores: