fbpx
Recollida de mostras para unha investigaci贸n con carbono14 / uniovi.es

A historia de Galicia nos 煤ltimos 4.000 anos

Tempo de lectura: 4 min.

Unha tese profunda na historia dos 煤ltimos catro milenios a trav茅s da evoluci贸n da erosi贸n dos solos. En Galicia houbo un aumento da erosi贸n dende a Idade do Ferro, hai 2.800 anos.

Como foi Galicia desde os 煤ltimos 4.000 anos?. As turbeiras son o medio id贸neo para comprender a combinaci贸n entre xeoqu铆mica e palinolox铆a 鈥減or ser os mellores arquivos para a reconstruci贸n paleoambiental鈥. Por iso, un estudo profunda na s煤a an谩lise para co帽ecer o que pasou nos 煤ltimos miles de anos, sobre todo, en Galicia, que 茅 a zon do Estado espa帽ol que maior superficie e diversidade ten deste tipo de h谩bitats.

As turbeiras, ecosistemas h煤midos cunha capa de solo org谩nico saturado en auga e 鈥渃onstitu铆da por material vexetal morto e en descomposici贸n 鈥渞egulan o clima, a hidrolox铆a e a qu铆mica de solos e augas nas s煤as cuncas鈥, ademais de que 鈥渟on importantes reservorios de biodiversidade e actuaron como sumidoiros naturais de carbonos durante milenios鈥. As铆 o explica Noem铆 Silva S谩nchez ao referirse 谩 tese que acaba de defender sobre 鈥楢 reconstruci贸n de ambientes Holocenos a partir de turberas: combinando xeoqu铆mica e palinolox铆a鈥.

O estudo realizouse en turbeiras de Galicia, Asturias e Salamanca, as铆 como do Reino Unido e de Groenlandia, cubrindo deste xeito mostras procedentes das zonas temperada e boreal. 鈥淎 maior parte dos rexistros te帽en idade m谩ximas que oscilan entre os 4.000-3.000 e os 700 anos鈥, explica a doutora Silva S谩nchez.

鈥淎s evidencias obtidas nun rexistro de turba na Serra do Bocelo, en Melide, indican un aumento da erosi贸n dende a Idade do Ferro (hai 2.800 anos), a铆nda que ser谩 a partir do per铆odo romano cando m谩is se intensifique鈥. Tam茅n das mostras do sur de Groenlandia, a investigaci贸n apunta que 鈥渁 erosi贸n est谩 fortemente ligada 谩 presi贸n antr贸pica, pois o abandono da ocupaci贸n vikinga na Pequena Idade do Xeo implicou un descenso da erosi贸n que non volveu repuntar ata que a inicios do s茅culo XX se retoma o pastoreo de ovellas na rexi贸n鈥. Matizando estes resultados, a investigadora tam茅n sinala que o clima, 鈥渆n particular durante per铆odos h煤midos e especialmente cando a cobertura vexetal foi previamente reducida, tam茅n pode inducir un incremento da erosi贸n鈥.

Como explica a investigadora, a erosi贸n dos solos 茅 un dos principais problemas ambientais que, na actualidade e segundo datos da FAO, afecta a dous mill贸ns de hect谩reas de terra de cultivo e pastos, 鈥渦nha 谩rea maior que Estados Unidos e M茅xico xuntos鈥. Durante o per铆odo do Holoceno (煤ltimos 11.600 anos), as fases de erosi贸n dos solos est谩n ligadas a per铆odos de actividade cultural e 鈥渇recuentemente aparecen asociados a unha intensificaci贸n da agricultura e a gander铆a, que xeralmente est谩n asociadas 谩 s煤a vez a procesos de tala de bosques e intensificaci贸n das queimas鈥.

Sobre c贸mo un cacho de solo chega a converterse nun documento hist贸rico, a explicaci贸n hai que atopala nas propiedades f铆sicoqu铆micas e no modo de produci贸n e acumulaci贸n de turba, en cuxa superficie poden depositarse part铆culas atmosf茅rica de po, contaminantes ou polen, 鈥渜uedando inmobilizadas e enterr谩ndose progresivamente a medida que a turba se vai acumulando en capas鈥. E deste xeito 茅 como se 鈥渃onstr煤e un rexistro dos cambios ambientais do pasado鈥.

Co帽ecer a evoluci贸n dos ecosistemas a escalas temporais o suficientemente longas ofrece unha informaci贸n de grande utilidade 谩 hora de entender os ecosistemas no presente e predicir a s煤a evoluci贸n no futuro, engade a doutora Silva S谩nchez ao xustificar a importancia deste tipo de estudos. 鈥淎 investigaci贸n paleoambiental est谩 baseada no estudo de indicadores ambientais (鈥榩roxies鈥) obtidos en arquivos temporais para reconstru铆r c贸mo o medio ambiente cambiou ao longo do tempo鈥, aclara.

Baixo a direcci贸n do catedr谩tico da USC Antonio Mart铆nez Cortizas e da investigadora da Brunel University London, Lourdes L贸pez Merino, a tese de Noem铆 Silva aplicou estudos xeoqu铆micos e palinol贸xicos a mostras de turba co fin de reconstru铆r o clima e a incidencia das actividades humanas que influ铆ron nos cambios ambientais dos 煤ltimos miles de anos. A investigaci贸n prestou especial atenci贸n a tres procesos que na actualidade est谩n afectando 谩 calidade ambiental de moitos ecosistemas e incluso 谩 sa煤de humana: a erosi贸n dos solos, a relaci贸n entre as variaci贸ns no clima e o secuestro de carbono en turbeiras e as variaci贸ns na contaminaci贸n atmosf茅rica por metais debida 谩 miner铆a e metalurxia.

Noem铆 Silva, investigadora da USC autora da tese 鈥楢 reconstruci贸n de ambientes Holocenos a partir de turberas: combinando xeoqu铆mica e palinolox铆a鈥 / USC

Noem铆 Silva, investigadora da USC autora da tese 鈥楢 reconstruci贸n de ambientes Holocenos a partir de turberas: combinando xeoqu铆mica e palinolox铆a鈥 / USC

Pequena Idade de xeo

Durante o Holoceno, as turbeiras actuaron como un importante reservorio de carbono. A partir dos rexistros de turba de Groenlandia e de Salamanca, Noem铆 Silva apunta que durante a Pequena Idade de Xeo, polas condici贸ns de fr铆o dominantes, 鈥渁 acumulaci贸n de carbono e de turba viuse moi limitada鈥. En ambas turbeiras, no caso do carbono, a tendencia invertiuse 鈥渦nha vez que as condici贸ns clim谩ticas melloraron鈥.

Ademais, a perspectiva dun escenario dominado polo quentamento global ten suscitado diversas hip贸teses de traballo entre os investigadores. Neste senso e no caso das mostras de Salamanca, a dispo帽ibilidade de rexistros de per铆odos h煤midos 鈥減ermitiu conclu铆r que, ante un escenario de quentamento global, as turbeiras seguir铆an tendo un balance positivo de acumulaci贸n de carbono sempre e cando se mante帽a unha axeitada achega h铆drica鈥, engade Silva S谩nchez.

Contaminaci贸n de metais

A tese de Noem铆 Silva achega evidencias dun 鈥渋ncremento do nivel de contaminaci贸n atmosf茅rica por chumbo en Groenlandia a partir do ano 1850, cun m谩ximo na d茅cada dos 70 e un descenso posterior ata igualar os valores anteriores鈥, explica Noem铆 Silva. Sobre a orixe desta contaminaci贸n, as mostras 鈥渁chegan evidencias de que ser铆a a consecuencia das emisi贸ns en Norteam茅rica鈥. Non obstante tam茅n alude a que, ademais da revoluci贸n industrial, 鈥渁 contaminaci贸n atmosf茅rica met谩lica tam茅n estivo vinculada, xa dende antigo, ao desenvolvemento de actividades mineiras e metal煤rxicas鈥. Neste senso, o traballo incl煤e unha s铆ntese das variaci贸ns na contaminaci贸n por metais no norte da Pen铆nsula Ib茅rica dende o per铆odo romano.

Silva 茅 licenciada en Biolox铆a pola USC realizou un m谩ster de Medio Ambiente e Recursos Naturais e diversas estad铆as de investigaci贸n no Centro de Ciencias Humanas e Sociais (CSIC), ademais dunha bolsa de introduci贸n 谩 investigaci贸n no Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento. Realizou a s煤a tese, cualificada con sobrasaliente cum laude, cun contrato FPU do Ministerio, completando a s煤a formaci贸n con estad铆as no Geography Department da Universidade de Aberdeen e no Bolin Centre for Climate Research da Universidade de Stockholm.