fbpx
Republicanos nun campo de concentraci贸n franc茅s antes da II Guerra Mundial / Agust铆 Centelles

A arte dos republicanos no horror nazi

Tempo de lectura: 3 min.

Houbo un tempo no que na que a arte era horror e o horror era arte. Hab铆a tempo para as d煤as cousas e para m谩is. Para constru铆r un mundo de supervivencia en medio do caos e do terror e facelo grazas a arte. As铆, pintando e expresando os seus sentimentos, foi como presos republicanos puideron expresar o horror do nazismo en toda a s煤a realidade.

E precisamente, desta relaci贸n entre nazismo, arte e republicanismo falou esta semana o ensa铆sta, cr铆tico da arte e docente Carlos Bern谩rdez nunha conferencia na Facultade de Traduci贸n e Interpretaci贸n de Vigo. Segundo dixo, existe unha relaci贸n directa entre o exilio republicano e os campos de exterminio nazi que se cimentou nos campos do sur de Francia, nos que se internaron en condici贸n de detenci贸n, insalubridade e inanici贸n aos espa帽ois fuxidos ao final da Guerra Civil. Estes acabaron convertidos, tras a invasi贸n alem谩 na II Guerra Mundial, en campus de concentraci贸n nazis, de xeito que moitos prisioneiros pasaron por ambos momentos.

Para Bern谩rdez, a relaci贸n entre ambos lugares refl铆ctese na produci贸n art铆stica creada tanto nos campos franceses como nos de exterminio nazi e amosou os paralelismos entre as obras dos republicanos espa帽ois e as dos presos das SS. 鈥淚maxes escatol贸xicas, que amosaban as terribles condici贸ns de vida, e imaxes de morte son recorrentes en ambos casos鈥, dixo tal e como recolle o Duvi.

E nesta arte do terror destaca un nome por riba doutros, o de Agust铆 Centelles, fot贸grafo valenciano considerado como un dos pioneiros do fotoxornalismo en Espa帽a, preso no campo de Bram. 鈥淎s s煤as imaxes, cr煤as e moi potentes, tanto dende o punto de vista pl谩stico como de contido, retratan a deshumanizaci贸n das persoas nestes lugares鈥, dixo. Esta 茅 unha constante, tanto nas fotos como nos debuxos dos presos, nas que a escatolox铆a, a enfermidade ou a falta de hixiene 鈥渁parecen e non de xeito casual鈥. Tam茅n contrastou as fotos dende o interior feitas por Centelles, coas sacadas por Robert Capa e publicadas na prensa da 茅poca, como denuncia social da situaci贸n dos republicanos espa帽ois en territorio franc茅s.

Debuxo de republicanos nun campo de concentraci贸n

Debuxo de republicanos nun campo de concentraci贸n

Pintores

No relativo 谩 pintura, o profesor Bern谩rdez repasou a produci贸n art铆stica doutros presos, como Antonio Rodr铆guez Luna, retido en Argel猫s-Sur-Mer, que deixou testemu帽a das 鈥渃ondici贸ns terribles que levaron a moita xente 谩 morte鈥. Segundo explicou o docente, os seus debuxo son moi similares a outros realizados posteriormente por presos dos campos de concentraci贸n da Alema帽a nazi, como Zoran Mu拧i膷 en Dachau. Outros presos republicanos optaron por outra perspectiva menos cr煤a, como 茅 o caso de 脕ngel L贸pez Obrero, internado tam茅n en Argel猫s-Sur-Mer, que retrataba a solidariedade e a fraternidade que se creaba entre os republicanos nos campos, un rede que tec铆a axuda e apoio para manter a loita antifascista.

Todas estas perspectivas, sensibilidades, mensaxes e estilos art铆sticos p贸dense atopar na seguinte d茅cada nas obras dos presos dos campos nazis, tanto en Francia como resto de Europa, como 茅 o caso de artistas tan co帽ecidos como Max Ernst, Hans Bellmer ou Charlotte Salomon. A diferencia, segundo Carlos L. Bern谩rdez, 茅 que no caso destes 煤ltimos artistas houbo interese por espallar, conservar e dar co帽ecer as s煤as obras tras finalizar a II Guerra Mundial a trav茅s de fundaci贸ns e museos.

Os creadores galegos nos campus franceses

Dentro deste grupo de presos republicanos en Francia destacaban tres grandes creadores galegos, que Bern谩rdez lembrou na s煤a intervenci贸n. Un deles foi Eugenio Granell, do que se conserva un caderno completo de debuxo, 鈥渜ue sorprende cun estilo de banda dese帽ada no que conta historias que non te帽en que ver co campo鈥. Abstr谩ese da contorna para crear debuxos surrealistas, comezando as铆 a s煤a carreira como pintor dende o campo no que estivo preso.

O segundo dos galegos 茅 o escultor Francisco V谩zquez, co帽ecido como Compostela, e as s煤as pezas retratan o labor que desempe帽aba no campo, como axudante m茅dico. Retrata, cunha perspectiva case cl铆nica, partes do corpo, feridas, mutilados. Para Bern谩rdez, 鈥渄entro da frialdade, acaban tendo unha carga emotiva polo contexto no que se sit煤an鈥. Finalmente, o cr铆tico de arte lembrou ao que considera 鈥渙 m谩is interesante de todos os republicanos que fixeron arte dentro dos campos鈥, Ux铆o Souto. Con moita cultura art铆stica detr谩s, as s煤as obras est谩n moi elaboradas, moi ben referenciadas na historia da arte, e nelas p贸dense atopar referencias cl谩sicas ou do romanticismo alem谩n. 鈥淭e帽en unha elaboraci贸n visual extrema, sobre todo tendo en conta que foron pintadas nun campo de internamento鈥.

Pode que che interese...