fbpx
Reconstruci贸n dun neandertal e dun homo sapiens / NRC

Como foi o proceso de neandertalizaci贸n na Pen铆nsula Ib茅rica hai 300.000 anos?

Tempo de lectura: 3 min.

O estudo de m谩is de 22.000 artefactos de pedra procedentes do nivel聽 TD10.1 de Gran Dolina en Atapuerca (Burgos), permite entender como foi a transici贸n entre o聽 Paleol铆tico inferior e o聽 Paleol铆tico medio neste lugar, 茅 dicir, entre o per铆odo comprendido entre os 450.000 e 250.000 anos antes do presente. A pesar da homoxeneidade tecnol贸xica que se observa entre os homininos que ocuparon ent贸n a Serra de聽 Atapuerca, in铆cianse unha serie importante de innovaci贸ns que culminaron coa cultura neandertal, de gran complexidade e que avalan a capacidade de planificaci贸n desta especie. O artigo foi publicado recentemente no聽 Journal聽 of聽 Human聽 Evolution (JHE).

Este estudo, enmarcado dentro dos traballos de investigaci贸n que o Institut聽 Catal脿 de聽 Paleoecologia Humana i聽 Evoluci贸 Social (IPHES) desenvolve sobre o Proxecto聽 Atapuerca, foi liderado por Arturo de Lombera Hermida, arque贸logo do聽 Grupo de Estudo para a Prehistoria do Noroeste Ib茅rico (GEPN- AAT) da USC. Por parte do聽 IPHES e da Universitat Rovira i聽 Virgili (URV) tam茅n participaron Xos茅-Pedro Rodr铆guez, Mari帽a Mosquera, Andreu Oll茅, Esther L贸pez-Ortega, Antonio Rodr铆guez-Hidalgo, Palmira聽 Saladi茅 e聽 Eudald聽 Carbonell.

鈥淥 nivel聽 TD10.1 de Gran聽 Dolina recolle unha sucesi贸n de sedimentos excepcionais para entender a evoluci贸n acontecida ent贸n, que culminar谩 co xurdimento da tecnolox铆a que d谩 lugar ao聽 Paleol铆tico medio en Europa鈥, explican os investigadores. A an谩lise dos datos obtidos cos restos de fauna e a arqueoestratigraf铆a, isto 茅, sucesi贸n de niveis聽 sedimentarios ao longo do tempo; xunto cos que achegaron os artefactos聽 l铆ticos, constata que a cavidade foi ocupada de diferentes maneiras hai entre 350.000 e 250.000 anos.聽

Niveis de estratificaci贸n

鈥淣a base do nivel聽 TD10.1, a m谩is antiga, a cavidade 茅 habitada a modo de campamento por parte dos homininos durante longos per铆odos e dunha maneira m谩is intensa, document谩ndose unha gran concentraci贸n de restos聽 l铆ticos e聽 faun铆sticos, e onde se desenvolveron diversas actividades como talla de ferramentas, procesado de fauna ou traballo de peles, entre outros鈥, contin煤an os investigadores. En cambio, a cavidade s贸 ser铆a ocupada brevemente polos grandes聽 carn铆voros que acudir铆an posteriormente a carro帽ar os restos deixados polas ocupaci贸ns humanas. Pola contra, para os niveis superiores s贸 se producir铆an estancias breves, a铆nda que de uso reiterado para realizar actividades puntuais e tras as cales deixar铆an abandonadas as s煤as ferramentas.聽

Reconstruci贸n do aspecto que ter铆a un neandertal / Ancien Origins

Complexidade e planificaci贸n

A pesar das diferenzas nos modelos de ocupaci贸n, nos rexistros聽 l铆ticos de聽 TD10.1 obs茅rvase unha homoxeneidade tecnol贸xica, o que implica unha continuidade demogr谩fica dos grupos que ocuparon a Serra de聽 Atapuerca durante o final do聽 Pleistoceno medio, ou sexa, entre hai uns 450.000 e 130.000 anos. Isto 茅 evidente pola pervivencia de certos trazos que comparte cos rexistros聽 achelenses dos niveis inferiores de聽 TD10 (TD10.3) e o xacemento de Galer铆a, m谩is antigos, tales como a presenza de聽 bifaces ou聽 hendedores, as铆 como de certos esquemas de talla menos complexos.聽

鈥淧ero o aspecto m谩is significativo destes conxuntos 茅 que rexistran varias innovaci贸ns e comportamentos tecnol贸xicos que cristalizar谩n posteriormente na tecnolox铆a聽 neandertal do聽 Paleol铆tico medio鈥, afirman os investigadores. Estes aspectos son a explotaci贸n ordenada dos recursos do territorio, unha marcada selecci贸n de calidade das materias primas, o menor tama帽o dos instrumentos聽 l铆ticos, a perda de importancia dos聽 bifaces, a fabricaci贸n de 煤tiles聽 enmangados, o recurso a聽 retocadores 贸seos, a reciclaxe de elementos聽 l铆ticos (uso de n煤cleos como聽 percutores) e, especialmente, a aparici贸n de m茅todos de talla complexos t铆picos do聽 Paleol铆tico medio, como o聽 Levallois ou o聽 discoidal. Estes comportamentos evidencian un importante incremento na complexidade tecnol贸xica e na planificaci贸n das actividades con respecto aos conxuntos anteriores.聽

Proceso de “neandertalizaci贸n”

Deste xeito, no artigo dem贸strase que a transici贸n entre o聽 Paleol铆tico inferior e medio na Serra de Atapuerca foi un proceso聽 acumulativo e progresivo apuntando a unha transici贸n local. Este proceso de 鈥渘eandertalizaci贸n鈥 茅 paralelo ao observado noutros xacementos europeos e coherente coa evoluci贸n paleoantropol贸xica dos聽 preneandertales da Sima dos 脫sos, tam茅n en聽 Atapuerca.聽

鈥淒e maneira interesante, estas ocupaci贸ns de聽 TD10.1 son contempor谩neas a outros xacementos peninsulares con caracter铆sticas plenamente聽 achelenses (tecnolox铆a m谩is arcaica), o que mostra que este proceso non foi homox茅neo en toda Europa, sen贸n que, m谩is ben produciuse seguindo un modelo en mosaico鈥, afirman, subli帽ando a complexidade cultural e poboacional do聽 Pleistoceno medio final europeo.

Pode que che interese...