fbpx
Torre e pazo de Guimarei, na Estrada, en completo abandono / Iria Blanco

S.O.S. Guimarei: A torre medieval que agoniza polo seu abandono

Tempo de lectura: 4 min.

Artigo de Iria Blanco Brey

En febreiro deste ano (2016) atopab谩monos coa nova de que o conxunto monumental da Torre e Pazo de Guimarei, na Estrada, entraba na lista vermella do patrimonio en perigo que elabora a asociaci贸n Hispania Nostra. O diagn贸stico que este colectivo fai sobre o monumento 茅 contundente: 鈥淓n proceso de total ru铆na por abandono e a acci贸n da vexetaci贸n. Espolio鈥.

Mentres agoniza entre a raizame, a ruinosa e esquecida torre a铆nda 茅 quen de presentarse coma testemu帽a dun glorioso pasado medieval. Erixida probablemente no s茅culo XIV, constit煤e o 煤nico vestixio dunha vivenda fortificada que puido ter sido destru铆da nas revoltas Irmandi帽as, como as铆 o defend铆a, a comezos do s茅culo pasado, o procurador e xornalista Varela Castro:

鈥淓n tiempos antiguos, aquella mansi贸n se帽orial debi贸 ser muy importante, a juzgar por los vestigios de extensas edificaciones que se ven sobre el terreno. Cu茅ntase que todo ello lo incendi贸 Pedro Madruga, en una de sus correr铆as, con el af谩n de que s贸lo quedase en Galicia su casa de Sotomayor, para servir de residencia real…鈥 (La Estrada, 1923, p谩x.166).

A torre hoxe 茅 tan s贸 unha armaz贸n do que foi en tempos non tan pret茅ritos: un torre贸n duns 15 metros de altura, tres andares e talvez cun tellado a varias augas. Contaba con canos de desaugue nas catro esquinas superiores, dos que s贸 conservamos os da parte oeste. Se nos fiamos dos debuxos de Castelao, estar铆a ameada. Nos muros sur e norte a铆nda se adivi帽an as marcas dos tellados que puideron ter conformado a antiga residencia se帽orial do medievo.

Debuxo que Castelao fixo da Torre de Guimarei, na Estrada

Debuxo que Castelao fixo da Torre de Guimarei, na Estrada

Pazo abandonado

O pazo do s茅culo XVIII foi constru铆do a car贸n da torre. Dunha soa altura, con b贸vedas de pedra e planta en forma de U, non conserva o antigo tellado a d煤as augas. Destaca o escudo nobiliario, situado sobre a portada principal, no que se representan os emblemas das familias Villar, Mosquera, Sarmiento e Aranda; insignias que o relacionan con don Lu铆s Francisco Mosquera Villar e Aranda, terceiro marqu茅s de Aranda de Quintanilla e terceiro de Guimarei.

Interior do Pazo de Guimarei, na Estrada / Iria Blanco

Interior do Pazo de Guimarei, na Estrada / Iria Blanco

O conxunto monumental estar铆a cercado todo el por un muro de pedra, do que se conservan restos na zona norte completamente invadidos pola vexetaci贸n. Chegaron aos nosos d铆as d煤as entradas ao recinto: a principal de acceso ao pazo, cara ao norte, formada por un sinxelo arco semicircular, e outra secundaria, ao leste, xa practicamente inaccesible dende o interior. A natureza campa hoxe 谩s s煤as anchas e a entrada ao recinto 茅 cada vez m谩is dificultosa; as construci贸ns van desaparecendo tras a maleza. Algunhas xa est谩n completamente engulidas pola vexetaci贸n, como a cabaleriza, sita no nord茅s, e a palleira, na parte posterior do recinto.

Propiedade dos condes de Rubi谩ns ata finais dos 90, o conxunto monumental foi 聽convert茅ndose en ru铆na durante todo o s茅culo XX, pasando de Estaci贸n Agron贸mica a ser cedido a un veci帽o da aldea que lles vixiaba o pazo aos Condes a cambio de gorecer al铆 as s煤as ovellas. O pazo deixou de ser unha residencia de nobres marqueses para se converter nunha granxa; e con ese apelativo, 鈥淎 Granxa鈥, pasou a ser co帽ecido o antigo predio, noutrora epicentro de esplendor e poder. De pouco importou que a torre se declarase BIC no 94: derrubas, furtos e actos vand谩licos suced茅ronse como consecuencia do abandono; a decadencia non tivo volta atr谩s.

Pasividade

Pasadas xa d煤as d茅cadas, e despois das pugnas interminables contra a venta irregular do conxunto que lle reco帽eceron o dereito de retracto, o concello da Estrada contin煤a pasivo e sen sinais de querer emprender as negociaci贸ns necesarias para se facer coa finca. Endexamais pareceu interesarse seriamente polo tema, pois no seu debido momento non apelou ao artigo 36.3 da Lei 16/ 1985 para ordenar aos antigos propietarios a execuci贸n das actuaci贸ns esixidas no cumprimento da obriga prevista para os bens declarados BIC; isto 茅, coidalos e protexelos debidamente para asegurar a s煤a integridade e evitar a s煤a perda, destruci贸n ou deterioro.

Estado actual no que se atopa a Torre de Guimarei, na Estrada / Iria Blanco

Estado actual no que se atopa a Torre de Guimarei, na Estrada / Iria Blanco

No 2014 o alcalde de A Estrada promet铆a emprender un proceso de valorizaci贸n do conxunto, pero deixando claro que a compra era irrealizable: “Una cosa es el coraz贸n y otra la gesti贸n p煤blica”, sentenciaba. E, ante tal panorama, semella que o 煤nico que lles queda aos estradenses 茅 resignarse mentres ven como os inmobles de Guimarei son devastados pola natureza salvaxe, que non entende de identidade, cultura e historia. 鈥淨uizais interesen m谩is os VIP que os BIC鈥, observou hai uns meses H茅itor Picallo no seu blogue Un Karrapucho de Palabras.

Sexa como for, torre e pazo son espello de d煤as 茅pocas hist贸ricas, de d煤as maneiras de pensar diferentes, cos seus determinados gustos e intenci贸ns art铆sticas, simb贸licas e funcionais. Guimarei 茅 un tesouro que loita por manter vivo o recordo do que fomos, e do que non nos deberiamos esquecer tan facilmente. Vergo帽ento 茅 deixar morrer esta testemu帽a do noso pasado; vergo帽ento privar 谩s futuras xeraci贸ns deste monumento por mor da nosa irresponsabilidade, do noso mal facer. Oxal谩 se abran os ollos antes de que sexa demasiado tarde, e se o Concello de A Estrada non 茅 quen de recuperarlles aos veci帽os o que 茅 de seu, algunha instituci贸n superior deber铆a facerse cargo, como m铆nimo do monumento declarado Ben de Interese Cultural. As administraci贸ns, os colectivos, pero tam茅n os cidad谩ns, debemos unirnos na defensa e salvagarda da nosa herdanza hist贸rica e cultural: S贸 cando a sociedade saiba esixir o que 茅 dela, seremos donos do noso patrimonio.

Pode que che interese...