fbpx
Lexionario romano / youtube

Que fai a tumba dun soldado romano da Lexi贸n X en Santa Comba?

Tempo de lectura: 4 min.

Cartela da estela de Mall贸n (C铆cere) no Museo do Pobo Galego (Santiago)

Se entramos no Museo do Pobo Galego e po帽emos atenci贸n nunha das estelas que est谩n acaroadas 谩 parede do lado norte do claustro, poderemos ler na cartela que nos indica a transcrici贸n das gravuras que est谩 adicada a Quintus Iulius Aquinus, un soldado romano que pertenc铆a 谩 que fora unha das m谩is poderosas maquinarias de guerra romana: a Lexi贸n X Gemina. Dita estela apareceu na parroquia de C铆cere no concello de Santa Comba.聽

Tam茅n en Vilar, no concello de Ames, temos informaci贸n de que apareceu unha ara votiva que un membro da Lexi贸n VII Gemina adicou a Pietas, a virtude da lealdade e o deber na Antiga Roma, pero non atopei noticia do seu paradeiro a d铆a de hoxe. Polo tanto, sabemos de dous soldados do ex茅rcito romano asentados pola zona da Ama铆a e Xallas, dos que, por diferentes raz贸ns, podemos ver o seu nome nas pedras milenarias.聽

Estela de C铆cere.
foto : Elixio Vieites

A primeira peza 茅 quizais a m谩is interesante, pola s煤a caracter铆stica de epigraf铆a mortuoria, xa que est谩 adicada por un soldado veterano a d煤as persoas falecidas: un soldado da Legio X e unha muller. Apareceu no ano 2005 cando se fixeron movementos de terra para labores agr铆colas, ao sur do lugar de Mall贸n, na marxe esquerda 聽do r铆o Garc铆a (afluente do Xallas) e ao norte do Castro Laberco. Recordamos que esta parroquia de San Pedro de C铆cere xa consta nas referencias arqueol贸xicas por ser o lugar da aparici贸n do 鈥淭esouro de C铆cere鈥, un conxunto de pezas de ouro da 茅poca do Bronce I, expostas no Museo Arqueol贸xico do Castelo de San Ant贸n da Coru帽a. Por outra banda聽os concellos de Santa Comba, xunto con Zas, Negreira e A Ba帽a son lugares destacados en canto a aparici贸ns de aras de 茅poca romana.

A transcrici贸n da estela, atendendo ao traballo de Lino Gorgoso L贸pez e Fernando Acu帽a Castroviejo (2006) ser铆a: 鈥Quintus Iulius Aquinus, soldado da lexi贸n X (Gemina), de XX? anos, e Tiberia Claudia Urbana, de XXXV anos, aqu铆 est谩n enterrados. Titus Iulius Florus Veterano.鈥

A Lexi贸n X veu a Hispania con Augusto a loitar nas guerras c谩ntabras (29 a.C. – 19 a.C) e, pese a ter car谩cter m贸bil e destacamentos desprazados, un dos seus acuartelamentos foi Petavonium,聽creado al谩 polo ano 15 a.C.聽en Rosino de Vidriales, na comarca de Benavente en Zamora, onde ademais hai outras d煤as inscrici贸ns de soldados pertencentes e este grupo militar. Participou tam茅n na fundaci贸n de Emerita Augusta (M茅rida) e do recinto que precede a Asturica Augusta (Astorga), onde se atoparon 5 inscrici贸ns m谩is que a citan.

No ano 63 d. C. Ner贸n manda trasladar este corpo militar ao 鈥渓imes鈥 do Danubio, na provincia de Panonia en Austria (recinto campamental de Carnutum),聽polo que a estela mencionada ser铆a anterior a esta data. En Galicia temos alusi贸ns a este destacamento nunha ara de car谩cter votivo en San Rom谩n de Cervantes e en d煤as en Caldas de Reis. Estas 煤ltimas son a adicada por un centuri贸n da X Gemina a tres soldados ou escravos mortos, chamada a “estela dos lexionarios” e exposta聽no Museo de Pontevedra, e outra a dun centuri贸n deste corpo que presenta o nomem 鈥Iulius, como o da estela que estamos a tratar.聽

Campamento de Petavonium. Fonte : arquivo de Wikipedia

En que misi贸n e lugares estar铆a o veterano de Santa Comba? Quen ser铆a o soldado do seu mesmo 鈥渘omen鈥 Iulius? Quizais o seu fillo Quintius, enterrado coa s煤a dona Tiberia Claudia Urbana de 35 anos na mesma tumba? Pertencer铆an os dous militares 谩 mesma unidade b茅lica? Ter铆a algo que ver a s煤a presenza polas terras de Xallas co campamento romano do Cornado en Negreira, que foi recentemente descuberto a uns 8 km en li帽a recta de Mall贸n, onde a estela foi atopada?

Campamento do Cornado. Negreira. Imaxe do voo americano do 1956 (visor IET Xunta de Galicia ) http://mapas.xunta.es/visores/basico/

Non ser铆a de estra帽ar a s煤a presenza nun lugar pr贸ximo 谩s minas de ouro do Limideiro, entre outras, e perto do fortemente romanizado Brandomil, onde alg煤ns autores sit煤an a mansi贸n de Grandimirum a car贸n dunha v铆a que atravesar铆a, neste punto, a ponte romana sobre o r铆o Xallas. O que sabemos 茅 que a Lexi贸n X Gemina estaba especializada na pacificaci贸n e consolidaci贸n dos territorios ocupados, colaboraba na administraci贸n e nas obras de infraestruturas, miner铆a, enxe帽er铆a, control de v铆as e explotaci贸n dos seus recursos.

Deste documento epigr谩fico dinos L. Gorgoso e F.A.Castroviejo: 鈥As caracter铆sticas da peza (morfolox铆a, tipo de letra) e contido da cartela fan dela un caso interesante no panorama galego, sobre todo pola pertenza dun dos falecidos a un corpo lexionario concreto e que permanece en Hispania en datas moi limitadas, o que pode servir para un encadre cronol贸xico aproximado鈥 .

Bibliograf铆a

Acu帽a Castroviejo, Fernando. Gorgoso L贸pez, Lino:聽Unha nova inscrici贸n dun militar da legio X Gemina na Gallaecia.聽A estela de Mall贸n de C铆cere. Sta. Comba (A Coru帽a)聽Gallaecia n潞 25, 2006, p谩xs.131- 146

Gago Mari帽o, Manuel. Fern谩ndez Malde, Ant贸n:聽Un posible recinto campamental romano en O Cornado. Negreira (Galicia)聽Nailos n潞 2 . Oviedo. 2015

Escrito por

Divulgador

Pode que che interese...