fbpx
Alfonso XIII, emparentado coa filla dun canteiro de Lal铆n, Dolores Campos Guerra

A filla de canteiros de Cuntis que rematou como princesa de Borb贸n

Tempo de lectura: 7 min.

Ben sabemos que este poder铆a ser un bo material para os contos de Charles Perrault, ben tam茅n para unha novela hist贸rica (de amor, xenerais, pr铆ncipes, honor, horror e sangue) ou incluso o alimento dunha prensa sensacionalista 鈥搃nsaci谩bel e pouco 茅tica鈥 amiga de meter o foci帽o en fogares alleos para promocionar os negocios da dor.

Santa Mar铆a dos Ba帽os de Cuntis: Igrexa na que se bautiza Mar铆a das Dores Campos Guerra/ H茅itor Picallo

E comezamos polo primeiro dos escenarios, pola vila de Cuntis e a s煤a parroquia hom贸nima, que vive un gran desenvolvemento cultural, pol铆tico, sindical e agrario durante o reinado de Alfonso XIII (1886-1931). Pois famosa 茅 esta terra merc茅 do labor dos seus fillos canteiros que picaron con sacrificio unha pedra que 鈥損or distintos recunchos da xeograf铆a galega pero tam茅n incluso da europea鈥 quixo ser catedral, capela, mu铆帽o, fogar ou igrexa. Labregas e labregos, canteiros, lavandeiras que refregan a colada na beira do r铆o, traballadoras do fogar e na familia, troiteiros do Umia e do Gallo, arrieiros (os menos) que soben cara ao Para帽o鈥 eses foron os oficios de vello nestas terra de augas quentes e de eidos e granito labrados, as ocupaci贸ns dos nosos maiores para traeren o sustento 谩s crianzas que na casa agardan por un carolo de pan. Mais por veces os cartos non chegan, e sobre todo cando un non 茅 dono nin do fouci帽o co que cortar a herba dos prados, nin do alpendre para gando, nin do martelo co que fender os outeiros para elaborar perpia帽os.

 

De labregos e canteiros

A primeira pista desta historia facilitouma o meu irm谩n Marti帽o, xa hai ben anos… e a铆nda que algunha vez ti帽a escoitado referencias ambiguas sobre o tema, esta tinguiuse sempre das p谩lidas cores dun silencio case absoluto. Al茅n diso, a historia desenvolve o seu primeiro cap铆tulo na igrexa de Santa Mar铆a dos Ba帽os de Cuntis (Pontevedra), cando unha rapaza labrega de 17 anos de idade, de nome Manuela Guerra Puente, natural da fregues铆a, se une en sacramento con Xos茅 Campos Garc铆a, que lle leva pouco m谩is de nove anos e que procede da parroquia compostel谩 de San Froitoso. A cerimonia, presidida polo p谩rroco cuntiense, Santiago Abuelo Lado (futuro coengo da cabido catedralicio compostel谩n), ten lugar na tarde dun s谩bado 7 de xu帽o de 1919. Xusto un ano despois nace a primeira filla desta parella, 谩 que lle por谩n de nome Mar铆a das Dores, e que v茅n ao mundo polo lugar de Pi帽eiros o 10 de xu帽o de 1920. Perante o xu铆z municipal Ant贸n Rivas Sueiro e o secretario Mario Blanco Torres (irm谩n do egrexio escritor do Orballo da Media Noite), a nena faise cuntiense de nacenza. Amalia, a irm谩 pequena, v茅nlle facer compa帽a ao ano seguinte (nace o 8 de outubro) e de seguro que han enredar nese lugar de Pi帽eiros, onde se albisca o val de Cuntis, asexa o Castro Sebil e serpea o r铆o Gallo para se unir co Umia. Reproduzo aqu铆 o asentamento de Mar铆a das Dores no rexistro municipal:

Vivenda do lugar de Pi帽eiros (Cuntis) / H茅itor Picallo

鈥淓n Cuntis, a las diez del d铆a doce de junio de mil novecientos veinte, ante Don Antonio Rivas Sueiro, juez municipal, y Don Mario Blanco Torres, secretario, compareci贸 Jos茅 Campos Garc铆a, de veintiocho a帽os, empleado, natural de la ciudad de Santiago, domiciliado en la parroquia, voluntario se inscriba en el Registro Civil a una ni帽a y declara: que naci贸 en el lugar de Pi帽eiros, de esta parroquia, a las cuatro y media del d铆a de anteayer. Que es hija legitima del declarante y de su esposa Manuela Garc铆a Puente, de diez y ocho a帽os, labradora, natural y vecina de esta parroquia. Que es nieta por linea paterna de Jos茅 Campos V谩zquez y Carmen Garc铆a Andujar, naturales y vecinos de la ciudad de Santiago, y por la materna de Jes煤s Guerra, sin segundo, y Luc铆a Puente Sande, cantero y labradora, naturales esta del t茅rmino de Conjo y aquel de esta parroquia, de la que son vecinos. Y que a la expresada ni帽a se le puso el nombre de Dolores鈥.

Bautizan a nena na igrexa dos Ba帽os e, semellante ao descrito no rexistro do Concello, isto 茅 o que se sinala nos libros sacramentais (se ben difiren na data de nacemento, que aqu铆 indica ter acontecido o d铆a nove):

Partida de bautismo de Mar铆a das Dores Campos Guerra / H茅itor Picallo

鈥淓n la iglesia parroquial de Santa Mar铆a de Cuntis, provincia de Pontevedra, en la tarde del d铆a diez de Junio, a帽o de mil novecientos veinte yo, el infraescripto cura p谩rroco de la misma, bautic茅 solemnemente, puse los Santos 脫leos y por nombre Mar铆a de los Dolores a una ni帽a que dijeron haber nacido a las cuatro de la ma帽ana del d铆a nueve en el lugar de Pi帽eiros, hija leg铆tima de Jos茅 Campos y su mujer Manuela Guerra, de dicho lugar. Abuelos paternos: Jos茅 Campos V谩zquez, Carme Garc铆a And煤jar. Abuelos maternos: Jes煤s Guerra (sin otro) y Luc铆a Puente Sande. Naturales el padre y abuelos paternos de San Froitoso de Santiago; la madre y abuelo materno de esta de Cuntis, y la abuela materna de Santa Mar铆a de Conjo. Fueron padrinos Jos茅 Arca Rodr铆guez y su muger Dolores Herv茅s, vecinos tambi茅n de esta parroquia, a quienes advert铆 el parentesco espiritual y dem谩s obligaciones que contrajeron, seg煤n el ritual Romano. Fueron testigos dichos padrinos y el Sacrist谩n Manuel Su谩rez, y para que conste lo firmo en Cuntis, a la fecha indicada. Santiago Abuelo鈥.

Cinsenta muda de zapatos para cami帽ar por Madrid

Vemos que o av贸 cuntiense da nena 茅 canteiro de oficio, como o deberon ser tantos antepasados maternos. Al茅n disto, logo de quedar demostrada a nacenza da cativa (pois hai quen a ten considerado natural da cidade herculina), c贸mpre fornecer a historia con datos de interese documental.

Ign贸ranse as raz贸ns polas que Mar铆a das Dores Campos Guerra chega a Madrid, como tam茅n se 铆a ou non acompa帽ada dos seus proxenitores. De ser as铆, que 茅 o m谩is seguro, algo ten que ver o feito de que a familia deba ga帽ar o pan que aqu铆 se lle resiste, pois o lume de moitos fogares pouco quenta neses anos e as cinsas apeg谩banse aos p茅s sen remedio. Con independencia desa cuesti贸n e do calendario concreto no que acontece, a rapaza 鈥搙a muller completa鈥 queda en estado en 1947 e, solteira, trae ao mundo o 11 de xaneiro a Enrique Jos茅, o vinculeiro. Un par de anos m谩is tarde xesta unha nova criatura, que lle nace nena, tam茅n en Madrid, o 6 de decembro de 1949.

O pr铆ncipe azul bate coa rapaza de Cuntis

Apuntamento marxinal na partida de bautismo de Mar铆a das Dores Campos Guerra / H茅itor Picallo

O desco帽ecido pai non pode agochar m谩is a paternidade destes dous fillos, polo que o 30 de xaneiro (e non no mes de marzo, como se indica nos libros parroquiais de Santa Mar铆a dos Ba帽os de Cuntis) Mar铆a das Dores 鈥搕al fose o conto da Cinsenta鈥 dende o barrio de Malasa帽a, ach茅gase 谩 praza das Maravillas vestida de novo, sobe ao altar do templo, deixa que lle po帽an o aro nupcial e 煤nese en sacramento ao seu pr铆ncipe azul. O nome daquel que agora a colle do brazo para sa铆r pola porta principal da igrexa 茅 Alberto Jos茅 de Borb贸n y Rich. A cerimonia ten lugar en San Ildefonso, no mesmo templo no que anos atr谩s 鈥搃mpulsivos e sinlandeiros鈥 contraen matrimonio Rosal铆a de Castro e Manuel Murgu铆a (concretamente o 10 de outubro de 1858), como nos aseguran Aurora L贸pez e Andr茅s Poci帽a. Das alianzas de Dores e Alberto cons茅rvase un apuntamento marxinal nun dos libros sacramentais da fregues铆a cuntiense, tal e como nos facilita o actual p谩rroco, Xo谩n Carlos Mart铆帽ez Mari帽o. Nel ind铆case o que a continuaci贸n reproducimos literalmente:

鈥淢ar铆a Dolores Campos Guerra contrajo matrimonio con D. Alberto Jos茅 Luis Fernando Victorino de Borb贸n Rich, el 30 de Marzo de 1950, en San Ildefonso de Madrid. Y lo firmo: S. Abuelo鈥.

Non 茅 dif铆cil intu铆r que o namorado, Alberto Jos茅 de Borb贸n y Rich (1916-1997), 茅 un nobre madrile帽o dedicado 谩s armas e fillo daquel pol茅mico tenente coronel de infanter铆a chamado Jos茅 Mar铆a de Borb贸n y de la Torre (1883-1962), curm谩n segundo de Alfonso XIII. Velaqu铆 que a cativa de Cuntis, nada no lugar de Pi帽eiros, se una en alianza sacramental cun descendente de Carlos IV (de Espa帽a), de Francisco I (das D煤as Sicilias), dos Duques de C谩diz e de Sevilla (grandes de Espa帽a) e que garde parentescos pr贸ximos cos Marqueses de Santa Elena e con outros nobres de 鈥渟ang bleu鈥 da caste dos Bourbon.

脕rbore familiar de Mar铆a das Dores Campos Guerra e
Alberto Jos茅 Luis Borb贸n y Rich / H茅itor Picallo

A Alberto cualific谩molo pr铆ncipe 鈥搉on por capricho ou por lle dar unha tinguidura literaria a este humilde texto鈥 sen贸n porque, logo dunha arroutada (m谩is ou menos l贸xica: Vive la R茅publique!), procure a nacionalidade francesa (en 1970), se faga chamar e Albert e busque ser pr铆ncipe nesa vella democracia (ga帽ada na Bastilla). Por茅n, esa 茅 outra historia que nos reservamos para futuras entregas.

Para rematar o cap铆tulo que aqu铆 traemos, f谩isenos preciso sinalar que da proxenie de Dores e Alberto 茅 esa nena que mencionamos li帽as arriba e que nacera en decembro de 1949, 谩 que bautizan 鈥搇ogo do casamento dos proxenitores鈥 en meses sucesivos. Unha nova de prensa (que leva a data do 8 de febreiro de 1950) facil铆tanos os nomes da meni帽a 鈥Beatriz Victoria Eugenia鈥 e a identidade dos padri帽os 鈥搎ue son concretamente os seus t铆os Beatriz de Borb贸n y Rich e Juan de Ricoy Pereira, este 煤ltimo natural de Cambados. Ao ano seguinte, a 19 de decembro, v茅n ao mundo 鈥搕am茅n pola cidade de Madrid鈥 Mar铆a Lu铆sa Blanca Mar铆a de los Dolores Borb贸n y Campos, da que son padri帽os de bautismo Isabel de Borb贸n de Barucci e Francisco de Borb贸n y Borb贸n (t铆os da crianza e fillos da IV Duquesa de Sevilla). O 煤ltimo xermolo do matrimonio 茅 Juan Carlos de Borb贸n y Campos, que nace ao p茅 do Atl谩ntico, nomeadamente na cidade da Coru帽a o 28 de outubro de 1953.

E at茅 aqu铆 os primeiros bosquexos hist贸ricos desta 谩rbore que naceu entre as pedras de Cuntis e as alcobas madrile帽as, entre as cinsas dun fogar pobre e o luxo dunha vivenda aristocr谩tica na Espa帽a franquista.

 

Historia de Galicia xa publicou outro artigo sobre outra Borb贸n en Galicia: Jesusa Dorinda Borb贸n de Wattenberg

Escrito por

Investigador, escritor e ilustrador. Autor do blog https://karrapucho2.blogspot.com.es/

Pode que che interese...