fbpx
Mapa de poboamentos estudados por F茅lix Gonz谩lez e que ir铆an desde o Neol铆tico ata o Bronce Final

Como foi a fortificaci贸n dos poboados galegos desde o quinto ao primeiro milenio A.C.

Tempo de lectura: 4 min.

Trazar unha evoluci贸n do funcionamento das sociedades do noroeste ib茅rico na Prehistoria Recente, desde a aparici贸n das primeiras sociedades agrarias ao xurdimento do poboamento fortificado. Este foi o obxectivo da tese de doutoramento recentemente presentada na Facultade de Historia do campus de Ourense polo investigador F茅lix Gonz谩lez. Un traballo no que analiza os cambios nas sociedades e como se expresaron na paisaxe, a trav茅s da complexidade e fortificaci贸n dos seus poboados, e que recolle tres grandes transformaci贸ns na Prehistoria de Galicia.

Para levar a cabo a s煤a tese, F茅lix Gonz谩lez centrou o seu interese en tres zonas de estudo, como son a pen铆nsula do Morrazo, a comarca de Santiago e a rexi贸n do val do r铆o T谩mega. Entre as conclusi贸ns extra铆das, o historiador destaca que se observa como 鈥渄e sociedades moi simples preocupadas por cuesti贸ns produtivas trans铆tase, a mediados do terceiro milenio antes de Cristo, a sociedades m谩is complexas nas que aumenta a conflitividade e por tanto o emprazamento est谩 m谩is relacionado con cuesti贸ns defensivas ou estrat茅xicas鈥.

A tese levou por t铆tulo Paisaxe dom茅stica e complexidade social na Prehistoria Recente do noroeste ib茅rico e foi dirixida por C茅sar Parcero, do Instituto de Ciencias do Patrimonio do CSIC, e Beatriz Comendador, docente da Universidade de Vigo. 鈥淎 tese tivo como obxectivo o estudo da organizaci贸n social das primeiras sociedades agrarias do noroeste ib茅rico, desde comezos do quinto milenio a principios do primeiro milenio a.C. O estudo f铆xose a partir da an谩lise paisax铆stica dos asentamentos da 茅poca, tratando de pescudar cales eran os lugares elixidos para o emprazamento e por que鈥, explica o investigador do Grupo de Estudos en Arqueolox铆a, Antig眉idade e Territorio da Universidade de Vigo.

Un dos asentamentos analizados no estudo de F茅lix Gonz谩lez

O interese da Prehistoria Recente, sinala Gonz谩lez Insua, radica en ser un ciclo hist贸rico caracterizado polo xurdimento e consolidaci贸n das sociedades produtoras de alimentos cun modelo de h谩bitat baseado nas aldeas abertas, que no noroeste da Pen铆nsula Ib茅rica se iniciou a comezos do quinto milenio coas primeiras testemu帽as de antropizaci贸n do medio e finalizou nas primeiras centurias do primeiro milenio, cando se xeralizou o poboamento fortificado. Para abordar o estudo deste per铆odo, o investigador apunta que recorreu 谩 arqueolox铆a da paisaxe, estudando en profundidade a dimensi贸n econ贸mica e sociopol铆tica das paisaxes da Prehistoria Recente do noroeste ib茅rico. Para tentar determinar as estratexias de ocupaci贸n do espazo realizou unha an谩lise locacional a trav茅s dun sistema de informaci贸n xeogr谩fica e analizou factores que puideron ser relevantes para as sociedades da 茅poca relacionados coas condici贸ns de visibilidade, accesibilidade e mobilidade.

D煤as transformaci贸ns e unha ruptura

Como principais conclusi贸ns da investigaci贸n levada a cabo, F茅lix Gonz谩lez destaca que nese longo per铆odo da historia p贸dense detectar d煤as importantes transformaci贸ns e unha ruptura na forma de organizaci贸n social. 鈥淒e sociedades moi simples preocupadas por cuesti贸ns produtivas trans铆tase, a mediados do terceiro milenio, a sociedades m谩is complexas nas que aumenta a conflitividade e por tanto o emprazamento est谩 m谩is relacionado con cuesti贸ns defensivas ou estrat茅xicas鈥, explica. O cambio m谩is brusco nas formas de organizaci贸n social, engade, 鈥減arece producirse a mediados do segundo milenio, momento no que as comunidades deixan de ser igualitarias, e xorden聽as diferenzas sociais聽e e aparecen por primeira vez no noroeste de sociedades complexas鈥.

Desde o xurdimento das primeiras sociedades agrarias que inauguran o inicio da Prehistoria Recente, a primeira transformaci贸n 鈥渄e calado鈥, detalla o investigador, producir铆ase na transici贸n entre o cuarto e o terceiro milenio, co tr谩nsito do Neol铆tico Inicial/Medio ao Neol铆tico Final. 鈥淣ese momento prod煤cese un importante cambio nas formas de vida dos grupos humanos, que adquiren unha nova dimensi贸n con evidentes consecuencias sobre as relaci贸ns sociais. Con todo, os principios estruturadores da sociedade mant茅帽ense, e entran en funcionamento unha serie de mecanismos de resistencia que contrib煤en a que a desigualdade non se estenda, debuxando un escenario de comunidades basicamente igualitarias鈥, sinala o xa doutor.

Cadea de bronce atopada nas escavaci贸ns de San Cibrao de Las / pacc.es

A segunda transformaci贸n

A mediados do terceiro milenio, co inicio do Bronce Inicial, engade Gonz谩lez, prod煤cese a segunda das transformaci贸ns de importancia. Segundo explica, 鈥渆ntra en xogo un novo universo simb贸lico baseado en valores heroicos que desemboca nun notable incremento da complexidade social no que a obtenci贸n de prestixio por parte de l铆deres incipientes 茅 unha constante en todos os 谩mbitos da vida social鈥. Con todo, recalca, 鈥渁 natureza do poder contin煤a sendo fundamentalmente a mesma. 脡 dicir, a铆nda que existen importantes impulsos cara 谩 divisi贸n social, estes a铆nda son contrarrestados de maneira efectiva polas estratexias de resistencia encargadas de neutralizalos, e mantense a desigualdade social por baixo dos limiares que representar铆an a ruptura da sociedade primitiva鈥.

Por 煤ltimo, na tese cualif铆case de ruptura a terceira das transformaci贸ns, 鈥渁quela que sucede a mediados do segundo milenio e que marca a transici贸n entre o Bronce Inicial e o Bronce Final鈥. Nese momento, detalla o investigador do Grupo de Estudos en Arqueolox铆a, Antig眉idade e Territorio, prod煤cese 鈥渦nha profunda transformaci贸n que sup贸n un cambio radical coa etapa precedente, tanto a nivel da realidade material como da ideacional鈥.

Ademais, engade, por primeira vez na Prehistoria Recente, todos os mecanismos de resistencia que entraran en funcionamento en etapas anteriores parecen estar desactivadas. 鈥淧or iso se exp贸n a hip贸tese de que 茅 neste momento cando os impulsos cara 谩 divisi贸n social conseguir铆an traspasar o limiar que define unha sociedade como primitiva, transformar铆an a natureza do poder e provocar铆an a disoluci贸n do modelo de organizaci贸n social precedente, dando lugar a un novo tipo de sociedade na que o poder pol铆tico, en mans dunha nova elite guerreira, estar铆a聽separado do conxunto da sociedade鈥.

Pode que che interese...