fbpx

O que o lume d谩 e quita: petr贸glifos danados, pero aparecen novas estaci贸ns en Pazos de Borb茅n

Tempo de lectura: 5 min.

Un dos promotores da Senda Arqueoloxica de Amoedo, Jorge 脕lvarez, remitiunos un interesante artigo sobre a inspecci贸n realizada no patrimonio arqueol贸xico desta parroquia de Pazos de Borb茅n. Unha inspecci贸n na que, lamentablemente, comprobouse perda de parte de dous petr贸glifos, un deles o monumental petr贸glifo das Tenxi帽as en Borb茅n. Pero tam茅n deu lugar a novos achados. De feito, apareceron novas estaci贸ns, alg煤nas delas, di 鈥渕oi interesantes鈥.

Esta inspecci贸n foi realizada o pasado 9 de novembro por Jos茅 Manuel Rey Garc铆a, director do Centro Arqueol贸xico da Arte Rupestre de Campo Lameiro e arque贸logo t茅cnico da Xunta, os tam茅n arque贸logos do IEM (Instituto de Estudos Mi帽or谩ns) Xos茅 Lois Vilar Pedreira e Manuel Ledo Bern谩rdez, que estiveron acompa帽ados polos promotores da Senda Arqueol贸xica de Amoedo, o propio Jorge 脕lvarez Garc铆a, e Antonio Gra帽a. 聽De feito, e tras a visita, sopesouse a posibilidade de solicitar unha figura de protecci贸n patrimonial para as 谩reas onde se concentran estes recursos e evitar as铆 o seu deterioro continuado dos mesmos

Este 茅 o seu artigo que chega logo da chamada desta web a que todos os seus lectores acheguen informaci贸n sobre os bens afectadas 鈥搊 tam茅n descubertos– logo da vaga de lumes de outubro.

 

O noso monte 茅 memoria. Nel atesourase un riqu铆simo patrimonio cultural desde os top贸nimos ata os petr贸glifos, desde os contos ata as m谩moas ou desde unha simple cantiga ata un mu铆帽o ao p茅 dun r铆o… Esta riqueza est谩 en cada recuncho de Galicia, de cada aldea e vila, pero que, como se comproba moitas veces, corre o risco de desaparecer e con ela o fundamento da identidade cultural do pobo galego que nos define como tal.

Os lumes son un mal dos nosos montes demasiado habituais e que non debemos tomar como algo “normal” ou algo ao que nos debamos habituar. O lume sempre deixa a s煤a nefasta pegada al铆 por onde pasa e no caso do patrimonio galego a pegada 茅 tal que moitos dos gravados rupestres, por exemplo, xa case que est谩n desaparecidos. No caso dos incendios os petr贸glifos son o tipo de xacementos m谩is prexudicados, xa que se o entorno destes non est谩 limpo ou estando limpo a vexetaci贸n circundante que arde 茅 elevada e mesta, a superficie da pedra acadar谩 alt铆simas temperaturas que a poden facer escachar (termoclastismo) facendo desaparecer o soporte dos motivos gravados. Outros, como os foxos de lobo ou as m谩moas non corren tan mala sorte.

Inspecci贸n realizada no patrimonio de Amoedo, en Pazos de Borb茅n, logo da vaga de lumes de outubro / Jorge 脕lvarez

Os lumes do 16 de outubro de 2017 procedentes da zona de Paredes e Padr贸ns e que cruzaron varios concellos da comarca, chegando estes a Cotobade-Cerdedo, fixeron que unha vez m谩is o patrimonio galego ardera. Pazos de Borb茅n, coa s煤a riqueza en arte rupestre, m谩moas ou construci贸ns como a do foxo do lobo en Amoedo, non correu mellor sorte. Pero desta vez a agresividade destes lumes sobre estes bens viuse parada gracias a que se mantiveron limpas as contornas das concentraci贸ns de petr贸glifos, das m谩moas ou da do foxo do lobo na Senda Arqueol贸xica de Amoedo, sendo este ano que houbo implicaci贸n do concello neste mantemento de limpeza. A铆nda as铆 moitos gravados quedaron afumados ou denegridos.

Dous moi afectados

Dos m谩is de 80 petr贸glifos que ti帽a Amoedo, cantidade que aumentou considerablemente a uns 150, dous sufriron danos de diversa consideraci贸n por termoclastismo. Un deles foi o monumental petr贸glifo das Tenxi帽as en Borb茅n, que debido 谩 densidade arb贸rea no seu per铆metro e ao forte vento que levou as lapas directamente 谩 parede lateral sur, escachou. Nesta masa de granito escachada v铆ronse prexudicados varios dos cervos as铆 como outros gravados de tipo abstracto. O deterioro deste petr贸glifo xa 茅 moi evidente. O segundo, un petr贸glifo pequecho de Rego Novo (Amoedo) sufriu cuantiosos danos en toda a s煤a extensi贸n debido aos mesmos factores que o das Tenxi帽as, pero ao contrario que o das Tenxi帽as, este perdeuse irremediablemente para sempre.

Novos achados

Despois dos incendios, nas semanas seguintes, houbo unha inspecci贸n dos montes de xeito continuado para avaliar o estado do patrimonio de Amoedo e arredores. De xeito oficial, o xoves d铆a 9, realizouse esta avaliaci贸n con Jos茅 Manuel Rey Garc铆a, director do Centro Arqueol贸xico da Arte Rupestre de Campo Lameiro e arque贸logo t茅cnico da Xunta, cos tam茅n arque贸logos do IEM (Instituto de Estudos Mi帽or谩ns) Xos茅 Lois Vilar Pedreira e Manuel Ledo Bern谩rdez e acompa帽ados polos promotores da Senda Arqueol贸xica de Amoedo Jorge 脕lvarez Garc铆a e Antonio Gra帽a. Nestas prospecci贸ns do territorio sobre o patrimonio apareceron m谩is superficies de rocha gravada: rochas con covi帽as, o elemento abstracto m谩is sinxelo e representado; petr贸glifos de combinaci贸ns circulares ou representaci贸ns abstractas que agrupan distintos elementos de representaci贸n, un petr贸glifo que de 2 pasou a 5 pu帽ais xunto a un podo morfo, indicios de xacementos do paleol铆tico 谩 idade do bronce ou un novo petr贸glifo descuberto por un ciclista nos montes de Reboreda no barrio da Quintana, que a铆nda sen terse feito un estudo pormenorizado da rocha, promete dar sorpresas.

Como resultado desta concentraci贸n excepcional de 21 m谩moas, castros e m谩is dun cento de petr贸glifos, falouse co t茅cnico da Xunta, Jos茅 Manuel Rey Garc铆a, para sopesar a posibilidade de solicitar unha figura de protecci贸n patrimonial para as 谩reas onde se concentran estes recursos e evitar as铆 o seu deterioro continuado dos mesmos. Isto require primeiramente unha catalogaci贸n axeitada de todos os elementos e unha proposta conxunta e consensuada entre t茅cnicos, veci帽os, comunidade de montes e concello. Con todo, Manuel Rey elaborar谩 un informe t茅cnico para patrimonio que dar谩 conta do potencial arqueol贸xico da zona.

Estaci贸n rupestre afectada en Pazos de Borb茅n logo da vaga de lume de outubro de 2017 / Jorge 脕lvarez

Ausencia de pol铆ticas

Te帽o que denunciar que nos incendios de 2006 o bipartito contratara varias empresas de arqueolox铆a para avaliar os danos sobre o patrimonio, desta volta non contrataron a ningu茅n. A ausencia dunha pol铆tica de conservaci贸n e divulgaci贸n leva 谩 perda irreversible de parte do noso patrimonio e a铆nda as铆 continuamos cunha pol铆tica de parches a posteriori ou nin iso, cando o normal 茅 traballar de xeito preventivo. Un pi帽eiro p贸delo volver a plantar, o petr贸glifo se rebenta, rebenta unha parte da nosa historia para sempre. Non 茅 necesario un investimento de mill贸ns de euros para conservar o patrimonio sen贸n que 茅 preciso a interacci贸n de Xunta, comunidades de montes, propietarios particulares e concellos para manter limpos os xacementos arqueol贸xicos. Con Ideas, vontade e 谩s veces di帽eiro, o patrimonio galego non precisar铆a de moito m谩is.

Resumo da inspecci贸n sobre o terreo:

PETR脫GLIFOS

1 danado e 1 perdido. A cantidade de achados aumentaron a uns 150 petr贸glifos na zona de Amoedo. Menci贸n especial a un novo en Reboreda… Espectacular.

M脕MOAS

0 danos. Posible novo t煤mulo.

FOXO DO LOBO

0 danos.

Demais patrimonio etnogr谩fico: 0 danos. O lume non afectou 谩 integridade de ning煤n dos bens.

Escrito por

Equipo t茅cnico de Historia de Galicia

Pode que che interese...