fbpx
Unha pista forestal afectou 谩s m谩maos de Quireza en Cerdedo e de Codeseda, na Estrada

Outra necr贸pole megal铆tica de 6.000 anos arrasada entre Cerdedo e A Estrada pola construcci贸n dunha pista

Tempo de lectura: 4 min.

O pasado domingo, membros do colectivo Capit谩n Gosende despraz谩monos at茅 as inmediaci贸ns do v茅rtice interparroquial de Quireza (Cerdedo) e Codeseda-Sabucedo (A Estrada) co obxectivo de localizar a necr贸pole megal铆tica do Marco do Feal e dar testemu帽o do seu estado de conservaci贸n.

A denominaci贸n Marco do Feal foi a escolleita por Patrimonio para a catalogaci贸n deste xacemento (ano 2001). Segundo a web 鈥淚nformaci贸n xeogr谩fica de Galicia鈥 (mapas.xunta.gal), a intersecci贸n dos devanditos lindes parroquiais situar铆ase a uns 240 m, ao noroeste, do centro do conxunto tumulario. Coidamos que, de a铆nda existir o 鈥渕arco鈥 (cecais, pedrafita), fincar铆ase al铆 onde cadrar esta tripla e inmemorial estrema. 鈥淔eal鈥 茅 fitotop贸nimo, abundancial de feo (lat. foenum): terreo onde medra ou se sementa o feo (herb谩ceas forraxeiras).

O cemiterio neol铆tico do Marco do Feal componse de, cando menos, seis m谩moas. Catro local铆zanse en territorio de Quireza (Cerdedo), ao sur, e d煤as en terra de Codeseda (A Estrada), ao norte. A li帽a divisoria riscase polo medio do antigo chan funerario. D煤as pistas forestais escolleron a ch谩 tumularia para converxer.

Conxunto

Como xa dixemos, o xacemento cerdedense foi catalogado por Patrimonio coa denominaci贸n 鈥淢arco do Feal鈥. Do outro lado da raia, a escasos metros, o xacemento estradense foi catalogado coa denominaci贸n 鈥淎 Espi帽eira鈥, segundo consta nos planos de localizaci贸n dos xacementos arqueol贸xicos do PXOM estradense (folla S1-50). O PXOM da Estrada sit煤aas na parroquia de Sabucedo, pero estar, est谩n en Codeseda. As coordenadas xeogr谩ficas rexistradas no PXOM est谩n erradas. 聽

No tocante 谩s m谩moas da banda de Cerdedo, enumeramos e engadimos coordenadas certas: M谩moa 1 do Marco do Feal (coordenadas.- X: 546.469; Y: 4.715.533; alt. 583 m 鈥 c贸digo: GA36011047). M谩moa 2 (coordenadas.- X: 546.527; Y: 4.715.539; alt. 584 m 鈥 c贸digo: GA36011048). M谩moa 3 (coordenadas.- X: 546.528; Y: 4.715.534; alt. 586 m 鈥 c贸digo: GA36011049). M谩moa 4 (coordenadas.- X: 546.534; Y: 4.715.557 鈥 c贸digo: GA36011050).

No tocante 谩s m谩moas da banda de Codeseda, enumeramos e engadimos coordenadas certas: M谩moa 1 da Espi帽eira (coordenadas.- X: 546.565; Y: 4.715.611; alt. 587 m – c贸digo: GA36017155). M谩moa 2 (coordenadas.- X: 546.515; Y: 4.715.565; alt. 584 m 鈥 c贸digo: GA36017156).

M谩moa 1 da Espi帽eira, en Codeseda, A Estrada / Capit谩n Gosende

Na nosa excursi贸n fomos quen de atopar tres das catro m谩moas do lado de Quireza e, a maiores, as d煤as m谩moas do lado de Codeseda. Moi ao noso pesar, constatamos que dous t煤mulos do conxunto de Cerdedo foran arrasados.

A descrici贸n do estado de conservaci贸n que de cada unha das catro m谩moas cerdedenses fixeran os t茅cnicos de Patrimonio en 2001 xa evidenciaba a desfeita: 鈥渪acemento gravemente alterado por causas agr铆colas e/ou forestais鈥.

M谩moas destru铆das

Dezaoito anos despois, os de Capit谩n Gosende informamos que na necr贸pole megal铆tica do Marco do Feal (uns 6.000 anos de antig眉idade), a M谩moa 3 (GA36011049) e a M谩moa 4 (GA36011050) foron total ou parcialmente destru铆das. As coordenadas consignadas para a M谩moa 3 lev谩ronnos ao sitio certo, mais, sobre o terreo, foi impos铆bel a s煤a identificaci贸n.

A M谩moa 1 do Marco do Feal ten uns 17 m de di谩metro e un cr谩ter de violaci贸n duns 4鈥50 m de di谩metro. O t煤mulo est谩 cuberto de herb谩ceas e alg煤n pi帽eiro. A M谩moa 2 pos煤e un di谩metro de 17 m e un cr谩ter de 5 m. O t煤mulo est谩 cuberto de matogueira. A M谩moa 3 non foi fact铆bel localizala. No sitio, a maquinaria forestal (repoboaci贸n de pi帽eiros) abriu grandes regos, achandando, ben seguro, o mont铆culo da sepultura. Numerosos cachotes de granito e seixo branco e pardo, pertencentes 谩 coiraza do meg谩lito, espall谩nse pola zona. A M谩moa 4 foi devastada coa apertura dunha pista forestal de 7 m de ancho. Enriba dos vestixios do t煤mulo medra un eucalipto, triste met谩fora do pa铆s.

Membros de Capit谩n Gosende a car贸n da m谩moa 1 do Marco do Feal, en Quireza, Cerdedo

Provoca carraxe comprobar como no mapa do PXOM cerdedense (plano n潞 0-3-2), a M谩moa 4 figura en solo clasificado de 鈥減rotecci贸n do patrimonio鈥 e, ao mesmo tempo, no medio e medio dunha pista forestal que a levou por diante. A mesma protecci贸n velaba pola M谩moa 3. De que serviu?

Pista forestal

A pista forestal que arrasou a M谩moa 4 do Marco do Feal tam茅n afectou 谩 M谩moa 2 da Espi帽eira. A M谩moa 2 da Espi帽eira ten uns 15 m de di谩metro e un cr谩ter de violaci贸n duns 2鈥50 m de di谩metro. O t煤mulo est谩 cuberto de herb谩ceas e matogueira. Ortostatos vis铆beis. A M谩moa 1 da Espi帽eira, 谩 marxe dun cami帽o tradicional, pos煤e 17 m de di谩metro e un cr谩ter de 5 m. A superficie do t煤mulo foi rozada hai pouco. Enriba xa lle medran bos carballos.

A necr贸pole Marco do Feal-A Espi帽eira vinc煤lase con outros tres t煤mulos rexistrados 谩 beira do citado cami帽o tradicional que, dende a encrucillada de pistas que secciona o cemiterio prehist贸rico, vai conflu铆r, 1.700 m na direcci贸n nord茅s, coa estrada PO-7102, a pouco m谩is dun quil贸metro da aldea de Sabucedo (c贸digos: GA36017154, GA36017153 e GA36017152). 聽聽聽聽聽

As m谩moas, mamoelas, mamo铆帽as, modias, medo帽as, minas, moutas, medorras… e a c谩mara mortuoria que agochan (anta, arca, campa, casota, forno, gurita, pedramoura…) son coma botellas de pedra que, dunha beira 谩 outra do tempo proceloso, aboian unha mensaxe dos antepasados. Temos a obriga de gardar a integridade do recipiente 谩 espera de que mans expertas poidan tirarlle a rolla e nos desvelen, por fin, o seu misterio.

Escrito por

Profesor, investigador e etn贸logo

Pode que che interese...