fbpx
Catedral de Santiago dende o Obradoiro / foto javierAlamoCC0_

Co帽ece as grandes inc贸gnitas por resolver da historia da Catedral de Santiago

Tempo de lectura: 5 min.

A Catedral agocha moitos segredos e inc贸gnitas que a铆nda est谩n por resolver sobre ela. O coro p茅treo do Mestre Mateo ou a posible existencia dunha escalinata occidental 谩 barroca son dous das grandes cuesti贸ns a resolver polos especialistas.

Durante os 煤ltimos tres anos experimentamos unha rehabilitaci贸n e restauraci贸n da Catedral de Santiago. As intervenci贸ns arqueol贸xicas son a outra cara da moeda, unha cara m谩is oculta ao peregrino. A escalinata barroca que da acceso 谩 porta occidental 茅 un lugar moi rico arqueoloxicamente e nela se centraron tanto os traballos de rehabilitaci贸n como os cient铆ficos, os cales foron moi exitosos.

O TRABALLO DO MESTRE MATEO

A principios deste ano d茅ronse a co帽ecer todos os avances na revista da Catedral de Santiago polo director do Museo, Yzquierdo Peir贸. O obxectivo: analizar se a Catedral rom谩nica estaba finalizada cando no 1168 aparece o Mestre Mateo ou se foi el quen rematou todo o extremo occidental o gran templo compostel谩n. Asimesmo, era importante tam茅n identificar como ser铆an os accesos 谩 fachada occidental.

Os traballos arqueol贸xicos realizados nestes anos sinala que o Mestre Mateo actuou 鈥渆x novo鈥, 茅 dicir, foi o taller do autor do P贸rtico da Gloria o que rematou a Catedral. En canto 谩 existencia dunhas escaleiras exteriores que dar铆an acceso 谩 fachada occidental, 鈥渘on se achou ningunha evidencia鈥, como sinala Yzquierdo Peir贸 en dita publicaci贸n. O acceso dar铆ase polas escaleiras interiores que se atopan na cripta, parada obrigada ao ser o punto de inicio do relato b铆blico.

Restos arqueol贸xicos pertencentes 谩 cerca exterior do Coro do Mestre Mateo / Memoria de actuaci贸ns arqueol贸xicas. P&A Arque贸logos

O CORO P脡TREO

O coro dos capitulares -p茅treo e policromado que ocupaba os primeiros catro tramos da catedral- foi outra das grandes obras de Mateo no 谩mbito da Catedral de Santiago de Compostela. Tanto a s煤a existencia, como o seu derrubo est谩n documentados. No ano 1604, o Cabildo contratou a Gin茅s Mart铆nez -quen constru铆u a escalinata barroca da fachada do Obradoiro- para desmontalo, segundo indicou o prestixioso arque贸logo Francisco Prado Vilar nesta conferencia no Ateneo.

As raz贸ns do derrubo, puideron ser derivadas do Concilio de Trento, xa que permitiu o arcebispado ter maior poder e o coro p茅treo non se achegaba as demandas deste estamento eclesi谩stico. Mais, como indica Prado Vilar, principipalmente deb茅ronse a 鈥渃uesti贸ns de comodidade鈥. Ademais, a s煤a destruci贸n non foi un feito illado, sen贸n que foi unha acci贸n com煤n en toda Europa.

As pedras do coro foron reutilizadas para asentar o novo coro e a escalinata barroca. Por iso, cando Chamoso Lamas levantou as lousas da plataforma superior da cripta en 1978 atopou unha importante cantidade de pezas e esculturas que pertenc铆an ao coro. Estas, permitiron a Yzquierdo Perr铆n e a Ram贸n Otero T煤帽ez facer a finais do s茅culo XX unha reconstruci贸n do coro聽que hoxe se atopa no museo catedralicio. As铆, cando se fixeron as 煤ltimas prospecci贸ns arqueol贸xicas, sab铆ase que se atopar铆an m谩is restos.

Nesta 煤ltima intervenci贸n atop谩ronse doce placas de granito con torre贸ns poligonais en releve, nos que nalg煤n caso cons茅rvase restos de policrom铆a. Tam茅n se atoparon arcos nos que habitar铆an esculturas de diferentes personaxes b铆blicas. Unha viga e dous plaf贸ns con decoraci贸n vexetal xunto con outro torre贸n e un fragmento de dintel completan os elementos achados pertencentes ao coro p茅treo do Mestre Mateo.

A NOVIDADE: OS RELEVES DA MATANZA DOS INOCENTES

Posible cabeza do Rei Herodes pertencente 谩 Matanza dos Inocentes / R. Yzquierdo Peir贸

Nos dous extremos do pseudotransepto, segundo indica Yzquierdo Peir贸 neste artigo que tam茅n trata os novos achados, atop谩ronse 鈥unha serie de pezas labradas en altoreleve鈥 que forman parte dunha mesma serie sobre un tema: a Matanza dos Inocentes. Esta pasaxe b铆blica relata como Herodes, tras ser burlado polo magos, enfureceuse e mandou matar a todas as crianzas menores de dous anos. Estes nenos convert茅ronse nos primeiros m谩rtires do cristianismo.

Atop谩monos ante un grupo escult贸rico cun forte car谩cter narrativo. As pezas atopadas corresponden 谩 cabeza coroada de Herodes, a s煤a figura mutilada coa s煤as correspondente espada e tres placas en altorrelevo que representan aos soldados coas s煤as cotas de malla. As imaxes destacan pola s煤a violencia e crueldade representadas cunha 鈥渆special expresividade鈥, segundo Yzquierdo Peir贸

A ORIXE DA MATANZA DOS INOCENTES

Este conxunto pertence ao coro mateano? A que 茅poca pertence? Foi obra do taller do Mestre Mateo? Estas foron as preguntas que ti帽an que responder os expertos. Yzquierdo Peir贸 recolle a reconstruci贸n de Otero e Yzquierdo, que colocaron un t铆mpano coa Adoraci贸n os Reis Magos na s煤a parte central, os cabalos da cortexo dos Reis Magos e por unha Anunciaci贸n -hoxe desaparecida- e, ent贸n, desenvolve a s煤a teor铆a.

Segundo o seu an谩lise 茅 鈥improbable” que se atopara no coro, “tanto por encaixe tem谩tico no programa iconogr谩fico concibido polo Mestre Mateo鈥 como 鈥減olo propio tama帽o e forma das pezas鈥 que lle dar铆an maior relevancia que aos demais temas. Tam茅n menciona as caracter铆sticas estil铆sticas, que, segundo a s煤a an谩lise, son 鈥減lenamente g贸ticas鈥 a pesares de beber a铆nda da influencia dos taller mateano.

Desta forma, contextualiza este novo e inesperado achado entre 1250 e 1350. Asimesmo, col贸cao en lugares como o claustro medieval ou en capelas adxacentes. A铆nda as铆 non pecha a posibilidade de que a Matanza dos Inocentes f贸ra trasladada as mediaci贸ns do coro p茅treo nalg煤n momento anterior ao seu derrubo.

DEBATE DA S脷A ORIXE

Pola s煤a parte, Francisco Prado Vilar durante a s煤a intervenci贸n no Ateneo compostel谩n non agocha a s煤a sorpresa polas dataci贸ns. Primeiro, pola s煤a lonxitude e heteroxeneidade, pero tam茅n pola 鈥渆videncia precaria dende o punto de vista estil铆stico鈥. Na conferencia sinalou unha gran cantidade de similitudes entre as pezas atopadas e distintas obras da arte rom谩nica hisp谩nica relacionada co taller do Mestre Mateo, por exemplo San Juan de Duero en Soria.

Por outra banda, destacou a cabeza de Herodes ten o seu xemelgo no propio coro do Mestre Mateo na cabeza de Salom贸n que agora se sit煤a na Porta Santa. A distancia temporal que lles separa ser铆a duns 50-60 anos, o cal lle parece 鈥渞aro鈥. 鈥No s茅culo XIV se se intenta decorar unha capela cunha Matanza dos Inocentes nunca ser铆a en releve, ser铆a pintada鈥, engade 谩 s煤a argumentaci贸n o investigador distinguido da Universidade de Santiago de Compostela.

Prado Vilar afirma que a cronolox铆a m谩is adecuada ser铆a entre 1190 e 1200. Desta maneira, 鈥渞ealmente adquiren un valor incrible no contexto europeo da 茅poca鈥 xa que a Matanza do Inocentes, que el coloca no mesmo coro, ser铆a dos 鈥m谩is temper谩s na s煤a tipolox铆a en toda Europa鈥. En todo caso, non deixan de ser hip贸teses cient铆ficas non se dispo帽en de 鈥渄atos fiables鈥, como confesa Yzquierdo Peir贸 no seu artigo na revista do museo. E, como concl煤e este mesmo experto: 鈥atop谩monos ante unhas pezas especialmente interesantes e singulares鈥.

Pode que che interese...