Rutas de Historia axuda a financiar novos segredos de Vilarello e a súa transición entre a Idade do Bronce e a I Idade do Ferro

As escavacións levadas a cabo no xacemento de Vilarello a finais de xullo de 2023 tiraron luz sobre a natureza desa gran estrutura circular que dominaba un non moi prominente alto sobre o val de Cereixa (Pobra do Brollón). O descubrimento dunha gran muralla duns 5 metros de grosor, seguida ao exterior por un gran foso perimetral que rodeaba todo un espazo de máis de 60 metros de diámetro, puxo aos investigadores tras a pista do que parecía un hábitat moi ben fortificado.

Encostado ao interior da muralla, e baixo o derrube da mesma, unha estrutura de madeira carbonizada deixaba constancia do final que sufriu o lugar: un gran incendio, accidental ou voluntario, que acabou coa ocupación do sitio. No interior do emprazamento documentáronse os zócalos de pedra de, polo menos, unha cabana feita en madeira e barro, con algún dos buracos dos postes que a sustentaban, así como un gran número de fragmentos de cerámica. Nesta zona recuperouse tamén unha gran machada de pedra que, xunto a evidéncialas cerámicas, situaban o xacemento en momentos anteriores á chegada do uso do ferro, na coñecida como Idade de Bronce.

Agora, dúas datacións por radiocarbono revelan o período concreto no que Vilarello estivo habitado.  A primeira das datacións obtidas tras analizar os carbóns do gran incendio que sela o lugar tira unhas datas de entre o século XI e o IX a.C. Este sería o momento de construción da muralla e a estrutura de madeira encostada a ela, nos momentos finais da Idade de Bronce. Isto cobra máis sentido aínda se cabe se atendemos á presenza no lenzo da muralla de grandes bloques de limonita, unha roca composta por óxidos de ferro, principal fonte de ferro durante a época castrexa. Por iso, o equipo científico do proxecto cre que, durante a construción da muralla o coñecemento e a técnica da metalurxia do ferro aínda non chegara á Terra de Lemos.

Con todo, máis sorprendente é a segunda datación, correspondente á cabana situada intramuros. Unha investigación que o equipo científico realizou grazas ao diñeiro recadado grazas ás e aos participantes da visita que o proxecto Rutas de Historia, patrocinado por esta web, Historia de Galicia, fixo a Pobra de Brollón a comezos de novembro e que tivo como guía ao arqueólogo Xurxo Ayán.

Así, a data que recolle é de entre o século VIII e o V a.C., o que suporía a continuación do período anterior, convertendo a Vilarello nunha testemuña perfecta da transición entre a Idade de Bronce e a I Idade do Ferro.

Este período, profundamente descoñecido en Galicia, é moi esquivo para os investigadores, e os paralelos máis claros proveñen do norte de Portugal e de Asturias. En Galicia, o patrón de poboamento tanto do final do Bronce como de principios do Ferro é unha das materias pendentes da arqueoloxía, polo que xacementos como Vilarello cobran unha importancia vital na comprensión dos cambios sociais que se dan entre o II e o I milenio a.C.

O interesante de Vilarello vén reforzado polo descubrimento e investigación de sitios parecidos nos últimos anos en lugares como Adai, tamén en Lugo, e que abriron un interese investigador por este ámbito. Froito diso son as futuras reunións científicas previstas para tratar as cuestións máis relevantes deste tipo de xacementos no noroeste ibérico. A primeira delas será unha xornada de conferencias en colaboración co @Consello da Cultura Galega e organizada por Pilar Prieto Martínez, Luís Cordeiro Maañón (EcoPast, EducoPast, Universidade de Santiago de Compostela, CISPAC), Rodrigo Paulos Bravo (Universidade Complutense de Madrid) e Xurxo Ayán (Universidade Nova de Lisboa), e que terá lugar en xullo de 2024.

En segundo lugar, organizouse unha sesión no foro anual máis importante da arqueoloxía europea, o Congreso da European Association of Archaeologist (EAA), que se celebrará a finais de agosto en Roma, e que xerará un contexto de debate inigualable con outros colegas europeos. Así mesmo, a sesión foi organizada por Rodrigo Paulos Bravo (Universidade Complutense de Madrid), Pilar Prieto Martínez (EcoPast, EducoPast, Universidade de Santiago de Compostela, CISPAC) e Xurxo Ayán (Universidade Nova de Lisboa).