fbpx
Recreaci贸n da chegada de Col贸n 谩 Espa帽ola

Uns dentes atopados nunha cova reconstr煤en a poboaci贸n coa que se atopou Col贸n en 1492

Tempo de lectura: 4 min.

Uns dentes de hai m谩is de 1.000 anos acaban de abrir unha nova porta no tempo que conecta directamente coas poboaci贸ns que Crist贸bal Col贸n atopou ao pisar terra en Am茅rica en 1492. Un equipo internacional analizou as pezas dentais atopadas nunha cova na illa de Eleuthera (Bahamas) para secuenciar o primeiro xenoma humano completo do Caribe.

As an谩lises realizadas con m茅todos de radiocarbono 14 permitiron precisar que os dentes pertenc铆an a unha muller da etnia dos Ta铆nos 鈥損rimeiros ind铆xenas americanos que experimentaron o impacto da colonizaci贸n europea- e que viviu entre os s茅culos VIII e X, cinco centos anos antes da chegada do descubridor. O seu ADN a铆nda pervive na actualidade en Porto Rico, onde 鈥渆ntre o 10 e o 15% do ADN dos seus habitantes actuais 茅 nativo americano e o resto un mosaico de orixe europea e africana鈥, explica o profesor da Facultade de Medicina da USC Antonio Salas Ellacuriaga, integrante do equipo encargado do estudo que acaba de facerse p煤blico na prestixiosa revista Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).

Fito no 谩mbito do ADN antigo

鈥淪en d煤bida 鈥揺ngade o investigador da USC– 茅 un novo fito cient铆fico no 谩mbito do ADN antigo, posible grazas 谩s novas ferramentas tecnol贸xicas no 谩mbito da xen贸mica a grande escala e aos novos avances computacionais鈥. Ao redor desta nova achega confl煤en a complexidade tecnol贸xica, o tratamento de datos e a an谩lise de restos de tanta antig眉idade, 鈥渆xtraer ADN de restos 贸seos tan mal conservados 茅 tremendamente complexo. Sen as novas tecnolox铆as de secuenciaci贸n masiva ter铆a sido imposible obter resultados deste tipo de restos arqueol贸xicos鈥, afirma Antonio Salas.

Por outra banda, prosegue o investigador, 鈥渙 reto computacional 茅 sempre importante, porque a tecnolox铆a non est谩 a铆nda o suficientemente evolucionada para traballar con cantidades tan grandes de datos. Tr谩tase de xestionar non s贸 co xenoma obtido dese esp茅cime antigo, sen贸n con miles doutros xenomas que se utilizan como marco necesario de referencia para a an谩lise鈥.

A colonizaci贸n asociada ao desembarco de Col贸n en territorios do Caribe derivou nun gran conflito de civilizaci贸ns. O grupo ind铆xena maioritario estaba representado polos Ta铆nos que habitaban as illas que hoxe abarcan Bahamas, Antillas Maiores (Cuba, Xamaica, Rep煤blica Dominicana, Hait铆 e Porto Rico) e o norte das Antillas Menores. As poboaci贸ns nativas 鈥渇oron desaparecendo nun curto espazo de tempo e asimiladas cultural e bioloxicamente鈥, aclara Antonio Salas Ellacuriaga.

Descendente de ta铆nos, a poboaci贸n coa que se atopou Col贸n/ Youtube

Atopar pobos perdidos

A pesar de que foron pobos totalmente extinguidos existe a esperanza de identificar a x茅nese destas poboaci贸ns usando aproximaci贸ns que van dende a arqueolox铆a, a ling眉铆stica ou a xen茅tica. No caso desta 煤ltima disciplina, o profesor Salas identifica d煤as posibles v铆as principais de exploraci贸n: 鈥減or un lado o estudo das poboaci贸ns actuais.

Moitos destes pobos te帽en entre os seus ancestros alg煤ns dos habitantes primixenios e, polo tanto, no seu ADN a铆nda conservan parte desta historia鈥. A segunda fonte de informaci贸n 鈥渆st谩 na an谩lise de restos 贸seos destas poboaci贸ns atopadas nas exploraci贸ns arqueol贸xicas. As condici贸ns ambientais do Caribe non axudan, non obstante, 谩 boa preservaci贸n dos retos polo que a an谩lise de ADN antigo 茅 simplemente un reto que ata agora non se ti帽a podido alcanzar鈥.

鈥淣o xenoma do ta铆no obs茅rvanse sinais que indican unha reduci贸n poboacional extrema moi ancestral, coincidindo coa chegada dos primeiros poboadores do continente americano a trav茅s do estreito de Bering鈥 explica o xenetista da USC. O mesmo investigador engade que 鈥渙 estudo non evidencia a existencia dunha forte endogamia ou signos de illamento no xenoma da muller ta铆na, polo que os datos apuntan a que o tama帽o efectivo desta comunidade era razoablemente grande, superior aos 1.600 individuos reprodutores鈥.

Este tama帽o 茅 incluso superior ao dalgunhas poboaci贸ns que habitan hoxe en d铆a o continente americano como os Karitiana e os Surui. O doutor Salas considera que se trata dun resultado 鈥渕oi chamativo, se temos en conta que a illa de Eleuthera ten unha extensi贸n de tan s贸 518 quil贸metros cadrados e resulta dif铆cil imaxinar como unha comunidade tan grande pod铆a convivir nun espazo tan reducido鈥. A resposta poder铆a estar 鈥渘a gran mobilidade destas comunidades e a existencia de redes pan-rexionais m谩is al谩 das s煤as localidades de nacemento e residencia鈥. Estas redes, concl煤e o docente de Medicina, 鈥渇avorecer铆an o intercambio de co帽ecemento, pero tam茅n de xenes e ademais ser铆an compatibles coa achados arqueol贸xicos existentes鈥.

Ilustraci贸n de Ta铆nos durante a conquista hispana de Am茅rica

Lingua

A muller agora identificada a trav茅s das s煤as pezas dentais mostra un xenoma semellante ao das poboaci贸ns do sur de Am茅rica, poboaci贸ns que falan as linguas co帽ecidas como arahuacas (ou Arawakan). Como destaca o propio xenetista, 鈥渞esulta interesante lembrar que destas linguas temos herdado vocablos como batata, cacique, can铆bal, ma铆z ou tabeir贸n, entre outros鈥.

De xeito coordinado con persoal investigador da Universidade de Copenhague e doutros grupos de Estados Unidos e Inglaterra, dende o equipo da USC, que tam茅n integra o investigador Alberto G贸mez Carballa, 鈥渢emos traballado con poboaci贸ns contempor谩neas de Am茅rica, inclu铆ndo moitas do Caribe e Meso-Am茅rica, como Cuba, Rep煤blica Dominicana, O Salvador ou M茅xico entre moitos outros鈥. A experiencia acumulada 鈥減ermitiunos facer avances importante non so na 谩rea da antropolox铆a molecular sen贸n tam茅n noutras disciplinas aplicadas da biomedicina鈥, afirma Antonio Salas.

Nova investigaci贸n

Hai tan s贸 tres anos, un artigo publicado tam茅n en PNAS polos mesmos autores era destacado como un dos dez descubrimentos m谩is importantes do ano 2015 pola prestixiosa revista Archaeology, a publicaci贸n do Archaeologycal Institute of America. Naquela ocasi贸n, o equipo analizou restos 贸seos tam茅n escavados no Caribe pero co foco posto no tr谩fico de escravos trasatl谩nticos.

鈥淪empre resulta excitante dar un paso m谩is no co帽ecemento da historia das poboaci贸ns humanas. Neste caso 茅 como si o ADN quixera lembrarnos que a铆nda temos moitas d茅bedas pendentes con todos estes pobos鈥 reflexiona Antonio Salas sobre o novo traballo.

Antonio Salas 茅 profesor da Facultade de Medicina da USC e membro do Instituto de Ciencias Forenses 鈥楲uis Concheiro鈥 dende o ano 1994 onde realiza pericia no 谩mbito forense e a criminolox铆a. Ademais coordina o grupo GenPoB (Xen茅tica de Poboaci贸n en Biomedicina) do Instituto de Investigaci贸n Sanitaria (IDIS) de Santiago onde realiza investigaci贸n traslacional entre a xen茅tica de poboaci贸ns e a biomedicina.

Pode que che interese...