fbpx
Penaquetanxe, a rocha que espanta nubeiros e treb贸ns. Nel qu茅rese constru铆r un parque e贸lico en Cerdedo-Cotobade / Capit谩n Gosende

Un parque e贸lico esnaquizar谩 Penaquetanxe, a rocha que esconxura tormentas e nubeiros

Tempo de lectura: 7 min.

O desaforo e贸lico, amais de p贸r en risco a sa煤de das persoas e atentar contra a integridade da nosa paisaxe natural, vulnera o noso acervo arqueol贸xico e etnogr谩fico, desamparados de seu. Os proxectos de construci贸n dos parques e贸licos, denominados eufemisticamente con top贸nimos ind铆xenas (鈥淧orto Vidros鈥, 鈥淐ampo das Rosas鈥, 鈥淎s Penizas鈥…), supo帽en a en茅sima ameaza para o patrimonio hist贸rico e cultural de Cerdedo e territorios adxacentes.

O pasado 2 de maio, membros do colectivo Capit谩n Gosende desenvolveron outra xornada de inspecci贸n do territorio afectado polo proxecto de construci贸n do parque e贸lico 鈥淧orto Vidros鈥. A instalaci贸n industrial nomeada 鈥淧orto Vidros鈥 (mellor, Bidros, variante de Bido, do c茅ltico *betu: bidueiro (betula alba)) atangue as parroquias da Corredoira (Cotobade) e mais Pedre e Cerdedo (Cerdedo). Porto Bidros 茅 un microtop贸nimo da aldea de Limeres (parroquia de Cerdedo).

A empresa Naturgy pretende instalar na zona tres aeroxeradores (T4-01, T4-02 e T4-03) de 138 m de di谩metro de rotor e 81/94 m de altura de buxa. A instalaci贸n do aeroxerador denominado T4-01 (coordenadas.- X: 546.728; Y: 4.707.192), o seu vial de acceso e a conduci贸n el茅ctrica soterrada causar谩n un grave dano 谩 peneda de Penaquetanxe, na estrema entre as parroquias de Pedre (Cerdedo) e A Corredoira (Cotobade).

Penaquetanxe, a rocha m谩xica

Eu mesmo recoll铆n hai anos na aldea de Pedre a antiga tradici贸n de empregar a rocha nomeada Penaquetanxe para esconxurar as tormentas, os tronos e as chispas, e mais os seus art铆fices: os seres m铆ticos co帽ecidos por escoleres, tronantes ou nubeiros. Segundo a informaci贸n recadada, os pastores que no alto daquel monte alindaban o gando, gorec铆anse baixo o beirado rochoso e, ao tempo que bat铆an con forza os seus caxatos na pedra, pronunciaban o seguinte ensalmo: 鈥淭ente trono, tente en ti, que Deus pode m谩is ca ti!鈥. Tronidos e relampos axi帽a se aplacaban, permitindo que o gado corn煤peta proseguise libre de dano a pacedura, pois, as cornas en campo aberto seica son albo do raio.

A propia Penaquetanxe m贸strase refractaria 谩 meteorolox铆a desatada, posto que, segundo testemu帽os orais, 鈥渪amais a acometeu o raio鈥; 鈥渕et铆aste debaixo daquela viseira e estabas protexido鈥.聽 Penaquetanxe (coordenadas.- X: 546.683; Y: 4.707.161; alt. 640 m) 茅, ademais, fito de deslinde entre parroquias e antigos concellos, de a铆 que na pedra cabalada, a car贸n dunha p铆a natural, se poidan ler as inscrici贸ns P鈥燙 e Cd.鈥燙.T., 茅 dicir, 鈥淧edre/Corredoira鈥 e 鈥淐erdedo/Cotobade鈥. Engad铆mola ao noso inventario coa denominaci贸n: 鈥淚nscrici贸n de Penaquetanxe鈥.

O Outeiro dos Caldeiros, en Cerdedo – Cotobade / Capit谩n Gosende

Se non o remediamos, Penaquetanxe, un ben etnogr谩fico de valor indiscut铆bel, estragarase para poder fincar no seu lugar unha macrotarabela que atinxir谩 os 163 m de altitude. E a铆nda que a instalaci贸n do aeroxerador T4-01 non destru铆se Penaquetanxe, o atractivo do penedo non s贸 radica na s煤a morfolox铆a (pedra figurativa) e no trazo m铆tico que o singulariza (esconxuro das tormentas), sen贸n tam茅n na s煤a posici贸n preeminente e senlleira no alto daquel monte (vis铆bel dende a estrada N-541).

Dous novos gravados rupestres

Como dixen, percorremos a zona sur e oeste do pol铆gono e froito deste labor minucioso, batemos con dous gravados rupestres: un pos铆bel gravado prehist贸rico e outro hist贸rico, de relevancia arqueol贸xica e etnogr谩fica incuestion谩beis, pois, amais de arrequecer o noso patrimonio, configuran os fitos de deslinde das parroquias de Cerdedo e A Corredoira e dos antigos concellos de Cerdedo e Cotobade. O pos铆bel petr贸glifo prehist贸rico sit煤ase na parte superior dunha peneda gran铆tica adobiada con p铆as naturais, 谩 beira esquerda dunha pista forestal, se a percorremos en direcci贸n norte. O gravado hist贸rico foi tallado noutra peneda, 谩 beira dereita da mesma pista e direcci贸n.

O pos铆bel gravado rupestre prehist贸rico, bautizado co nome provisional de 鈥Petr贸glifo do Outeiro do Ladr贸n鈥 (coordenadas.- X: 547.376; Y: 4.706.418; alt. 644 m), componse de 5 covi帽as, de entre 5 e 9 cm de di谩metro. Ditas concavidades, talladas na parte superior dun cachote gran铆tico que coroa un penedo, circundan unha media p铆a natural.

O gravado hist贸rico, bautizado co nome provisional de 鈥淚nscrici贸n do Outeiro do Ladr贸n鈥 (coordenadas.- X: 547.398; Y: 4.706.359; alt. 640 m), componse dos signos C纽鈥燙d潞, 茅 dicir: unha cruz de termo entre as abreviaturas de 鈥淐otobade鈥 e 鈥淐erdedo鈥. A inscrici贸n ten 80 cm de longo e tallouse 谩 beira dunha p铆a natural.

Grave dano

A instalaci贸n do aeroxerador denominado T4-03 (coordenadas.- X: 547.383; Y: 4.706.385), o seu vial de acceso e a conduci贸n el茅ctrica soterrada causar谩n un grave dano 谩s penedas que serven de soporte a este gravados rupestres, localizados na estrema entre as parroquias de Cerdedo (Cerdedo) e A Corredoira (Cotobade). Se non o remediamos, as penedas nas que se tallaron as gravuras do Outeiro do Ladr贸n, de valor arqueol贸xico e etnogr谩fico indiscut铆beis, ser谩n destru铆das para poder fincar no seu lugar unha macrotarabela que atinxir谩 os 163 m de altitude.

A uns 400 m ao norte do Outeiro do Ladr贸n, local铆zase o Outeiro dos Caldeiros, outro 鈥渃onxunto escult贸rico鈥 en granito, obrado polos axentes atmosf茅ricos. A pena cabaleirada do Outeiro dos Caldeiros (coordenadas.- X: 547.256; Y: 4.706.775; alt. 673 m) presenta, cando menos, tres inscrici贸ns. A inscrici贸n situada na parte superior do petouto tam茅n se comp贸n dos signos C纽 鈥燙D, abreviaturas de 鈥淐otobade鈥 e 鈥淐erdedo鈥, tallados entre 7 p铆as naturais de tama帽os disimilares, bac铆as ou caldeiros que lle dan o nome 谩 peneda. A p铆a meirande ten 150 cm de di谩metro. A inscrici贸n, 124 cm de longo. Na face oeste da rocha, punteir谩ronse 8 ou 9 entallas, a xeito de pasos, para facilitar a subida ao curucho. Inventari谩mola coa denominaci贸n: 鈥淚nscrici贸n do Outeiro dos Caldeiros鈥.

O sitio do Outeiro dos Caldeiros pos煤e un valor etnogr谩fico f贸ra de toda d煤bida, xa que, amais do exposto, a rocha 茅 o agocho dun tesouro: O Outeiro dos Caldeiros soaba a choco porque disque gardaba dentro un tesouro, consonte a lenda recollida no ano 2000 por Ramiro Barros (Materiais de literatura oral da Terra de Cotobade, 2015).

Inscrici贸ns en Penaquetanxe, en Cerdedo – Cotobade / Capit谩n Gosende

Outros bens

O pol铆gono do parque 茅olico 鈥淧orto Bidros鈥 cont茅n outros moitos bens de natureza arqueol贸xica, descubertos polo colectivo Capit谩n Gosende ao longo dos 煤ltimos anos e oportunamente inclu铆dos no informe de impacto arqueol贸xico, elaborado pola empresa de arqueolox铆a Arkaios en 2018. A saber:

Gravado rupestre da Laxa das Filloeiras I, gravado rupestre da Laxa das Filloeiras II, gravado rupestre das Corvas I, gravado rupestre das Corvas II, gravado rupestre da Laxa da Romaxe I, gravado rupestre da Laxa da Romaxe II e gravado rupestre do Outeiro da Corva; todos sete petr贸glifos descubertos polo colectivo Capit谩n Gosende entre os anos 2012 e 2015. Na actualidade, os devanditos gravados rupestres, localizados nos predios monteses da parroquia de Pedre (Cerdedo), figuran xa no cat谩logo da Direcci贸n Xeral de Patrimonio.

As铆 mesmo, quedan no interior do pol铆gono do parque e贸lico 鈥淧orto Bidros鈥 os gravados rupestres do Monte de Baixo I, Ib, II, III, IV e V, situados no monte da aldea de Limeres (parroquia de Cerdedo). Os petr贸glifos I, II e III figuraban xa en 2001 no catalogo de Patrimonio, baixo o nome de petr贸glifos do Meix贸n 1, 2 e 3. Por茅n, botamos en falla no informe arqueol贸xico as referencias aos petr贸glifos Ib, IV, V e ao Serpentiforme de Limeres, descubertos neste lugar de Monte de Baixo polo colectivo Capit谩n Gosende entre 2008 e 2017. Os gravados rupestres Ib, IV, V de Monte de Baixo e o Serpentiforme de Limeres seguen sen figurar no cat谩logo de Patrimonio. Cons煤ltese: O legado dos homes pequenos. Gravados rupestres de Cerdedo, 2017, p谩xs. 95-120.

A maiores, tras a lectura do inventario elaborado por Arkaios, sabemos que, a po帽ente do r铆o das Cervas, a instalaci贸n do parque e贸lico afectar谩 outros bens de natureza arqueol贸xica ou etnogr谩fica: o mon贸lito do Outeiro Cesteiro, a m谩moa do Chan da Anduri帽a (t煤mulo catalogado), o chozo do Outeiro do Ladr贸n (todos tres, na parroquia da Corredoira) e a inscrici贸n do Outeiro do Ladr贸n (cruz de termo); e as铆 mesmo, as m谩moas de Porto Bidros I e II (t煤mulos catalogados), as m谩moas do Meix贸n I e II (t煤mulos catalogados) e a inscrici贸n do Outeiro da Corva (todas cinco, na parroquia de Cerdedo).

Monolito a un asasinado na Rep煤blica levantado no Chan da Anduri帽a ( A Corredoira) en Cerdedo – Cotobade / Capit谩n Gosende

Monolito Outeiro Cesteiro

No tocante ao mon贸lito do Outeiro Cesteiro (no inventario de Arkaios, denom铆nase 鈥渇ito da Chan da Anduri帽a鈥), a s煤a relevancia hist贸rica 茅 incontest谩bel. O 29 de decembro de 1935, a Comisi贸n das Sociedades Agrarias de Cerdedo, Cotobade e A Lama, reunidas na Casa do Pobo da Corredoira, acordaron erguer un monumento en lembranza de Xes煤s Mar铆a Fortes Cota, ped谩neo de Limeres, asasinado naquel lugar (Outeiro Cesteiro-Chan da Anduri帽a) e en estra帽as circunstancias o 5 de decembro de 1935.

En 2017 (do 19-3-2017 ao 16-4-2017), publicamos en Faro de Vigo-Montes cinco entregas intituladas 鈥O asasinato de Xes煤s Mar铆a Fortes Cota, alcalde ped谩neo de Limeres鈥, das que, arestora, extraemos o fragmento no que se describe o mon贸lito do Outeiro Cesteiro, vestixio dunha comarca agrarista e republicana: 鈥淥 monumento (coordenadas: X: 547.120; Y: 4.706.137), cuxo frontal se orienta cara ao sudoeste, componse dunha superposici贸n de cinco elementos independentes, tallados en pedra de gran. Empregouse como plataforma un cachote, de corte rudo e irregular, duns 60 cm de alto, asentado a 贸so na cimeira do outeiro. Encol da plataforma, pousa un pedestal de tres corpos. O primeiro corpo 茅 un prisma triangular de 108 cm de lado e 50 cm de altura de arestas arredondadas. O segundo corpo 茅 outro prisma triangular de 87 cm de lado e 20 cm de altura. O terceiro corpo, tam茅n de base triangular, 茅 un capitel moldurado de tal贸n invertido (parte convexa: 97 cm de lado; parte c贸ncava: 55 cm de lado) de 40 cm de altura. Finalmente, o quinto elemento 茅 un fuste piramidal truncado de base triangular de 135 cm de altura (a parte inferior ten 28 cm de lado e a superior, 15 cm de lado). O conxunto supera daquela os tres metros de alto鈥.

A uns 400 m ao sudoeste do mon贸lito do Outeiro Cesteiro, local铆zanse os petr贸glifos do Outeiro da Urce I e II. Os gravados rupestres foron descubertos polo colectivo Capit谩n Gosende o 13 de xu帽o de 2020 (cons煤ltese a web Tabeiros-Montes, 14-6-2020). As pedras insculturadas af谩stanse apenas 130 m do l铆mite meridional do pol铆gono do parque e贸lico 鈥淧orto Bidros鈥, 茅 dicir, local铆zanse f贸ra da s煤a suposta zona de afectaci贸n. Non obstante, os sitios arque贸loxicos do Outeiro da Urce I (fermosa pedra cabaleirada, adobiada con 8 p铆as naturais, 26 covi帽as e 1 risco curvil铆neo) e do Outeiro da Urce II (9 covi帽as) ficar谩n a uns 750 m de distancia (cara ao sudoeste), do aeroxerador e贸lico T4-03, de 163 m de altura, o mesmo que estragar谩 os soportes das gravuras rupestres do sitio do Outeiro do Ladr贸n, descubertas o d铆a 2 de maio.

Para as almas minimamente sens铆beis ou para as cabezas minimamente racionais, abondar铆a co exposto. Agardemos que a luz do discernimento ilumine o noso cami帽o ou, como dir铆a un amigo meu: 鈥淰茅monos; e se non nos vemos, que a culpa sexa de Fenosa鈥.

Escrito por

Profesor, investigador e etn贸logo

Pode que che interese...