fbpx
Obras no castro de Alobre en Vilagarc铆a / foto Ministerio de Fomento

Un informe demoledor do ICOMOS pon en d煤bida o proxecto Trazas de Pontevedra

Tempo de lectura: 6 min.

O pasado mes de abril a presidenta da Deputaci贸n de Pontevedra, Carmela Silva, xunto 贸s alcaldes de Silleda, Vilagarc铆a e Mar铆n, presentaban, en cada un deses tres concellos, tres intervenci贸ns en tres castros. Eran os de Alobre en Silleda, Toiriz en Vilagarc铆a e Subid谩 en Mar铆n.

Trat谩base do proxecto ‘Trazas de Pontevedra’, un proxecto promovido conxuntamente polo Ministerio de Fomento e a Deputaci贸n, para a posta en valor dos tres xacementos galaicos. O proxecto contou cun orzamento de 600.651,78 euros, para traballos de informaci贸n, percorridos e acondicionamento paisax铆stico. As obras estiveron desenvolvidas pola empresa Patrimonio Inteligente e contaban co dese帽o de AGi Architects.

Carteler铆a no castro de Subid谩 e pedra con petr贸glifos / foto Mar铆a L贸pez

Un proxecto con duras cr铆ticas

Mais, moitas foron as voces que se alzaron contra a intervenci贸n. Varios colectivos en defensa do territorio e do patrimonio deron a voz de alarma polo impacto das obras nos xacementos 贸 non axeitarse 贸s est谩ndares propios dunha intervenci贸n nun espazo arqueol贸xico. Por茅n as obras ti帽an o visto e prace da Direcci贸n Xeal de Patrimonio.

De feito, varios colectivos chegaron mesmo a dirixirse聽 谩 Delegaci贸n Permanente de Espa帽a ante a UNESCO para instar a esta organizaci贸n internacional a intervir fronte 谩s obras. Tam茅n se presentou unha petici贸n en Change.org que acadou preto de 2.000 sinaturas. As intervenci贸ns contaron ademais cunha enorme contestaci贸n por parte de profesionais e t茅cnicos da arqueolox铆a a trav茅s de comunicados e manifestaci贸ns en redes sociais.

Inauguraci贸n do castro de Subid谩 / foto Concello de Mar铆n

Unha pregunta ante o ICOMOS para defender os castros

As铆, algunhas destas asociaci贸ns un铆ronse para reclamar o pronunciamento de instituci贸ns nacionais e internacionais. Entre elas estiveron a asociaci贸n UMIA VIVO,聽聽asociaci贸n聽Irmandade Illa de Tambo,聽聽colectivo pola defensa do territorio聽ANOVATERRA聽e colectivo pola defensa do patrimonio聽A FORNEIRI脩A.

Todas elas 聽presentaron preguntas conxuntas dirixidas a diferentes organismos. Estes foron o Consello da Cultura Galega, o Ministerio de Cultura, Ministerio de Transportes, antigo聽聽Fomento, 贸 Delegado Permanente de Espa帽a ante a UNESCO, 贸 Consejo del Patrimonio Hist贸rico, 贸s Concellos de Mar铆n, Silleda e Vilagarc铆a e 贸 Consejo Internacional de Monumentos y Sitios (ICOMOS).

Tal e como declaraban nos pasados d铆as nunha nota de prensa, s贸 contestaron o Ministerio, o Delegado Permanente da UNESCO, o Consello da Cultura Galega e o Concello de Vilagarc铆a. Dende o Ministerio, promotores da obra, xustificaron os proxectos base谩ndose en que seguiron un escrupuloso respecto a normativa vixente. O Consello da Cultura Galega prometeu elaborar un informe; dende o Delegado da UNESCO afirmaban carecer de competencias, e o Concello de Vilagarc铆a facilitou algunha informaci贸n sobre o proxecto.

Obras no castro de Alobre en Vilagarc铆a / foto Ministerio de Fomento

A 煤nica resposta concreta, a do ICOMOS

Tan s贸 o ICOMOS (Consello Internacional de Monumentos e Sitios, 贸rgano consultivo da UNESCO) deu unha resposta feaciente 谩s demandas das asociaci贸ns. Pois a un escrito, que contou coa adhesi贸n do anterior Presidente da Asociaci贸n Empresarial Galega de Arqueolox铆a (AEGA), responderon cun extenso informe no que se fai unha valoraci贸n do procedemento e dos proxectos con una serie de recomendaci贸ns.

鈥淣o escrito dirixido a ICOMOS , solicitamos con data de 1 de decembro de 2020 que interceda ante os promotores do proxecto, requirindo a reconsideraci贸n dos proxectos por entender que o dese帽o e a s煤a execuci贸n sup贸n un impacto que contrad铆 o establecido na normativa auton贸mica, estatal e nos tratados e declaraci贸ns internacionais鈥, afirma Xes煤s Rodr铆guez, presidente de UMIA VIVO.

鈥淥 informe de ICOMOS de xeito motivado cuestiona todos e cada un dos aspectos procedimentais, de dese帽o, metodol贸xicos e de execuci贸n聽聽dos proxectos聽聽o que deixa en evidencia a falta de rigor de聽聽todos e cada un das responsables das instituci贸ns que dese帽aron tramitaron, aprobaron聽聽e executan os proxectos鈥, afirmaba Rodr铆guez.

Careteler铆a no castro de Subid谩 / foto Mar铆a L贸pez

Un informe demoledor para o proxecto

O Comit茅 Nacional Espa帽ol do Consejo Internacinal de Monumentos e Sitios (ICOMOS), remitiunos un extenso informe facendo unha valoraci贸n do procedemento e dos proxectos cunha serie de recomendaci贸ns das que citamos algunhas:

  • Cuestiona o car谩cter聽聽uniforme para os distintos xacementos e espazos sen diferenciaci贸n de elementos para os espazos arqueol贸xicos escavados, os ocultos ou as contornas dos sitios

  • Critica que o proxecto carece dunha an谩lise espec铆fica que apoie a conveniencia das acci贸ns enumeradas nas devanditos listaxes, nin da oportunidade e conveniencia das propostas arqueol贸xicas.

  • Evidencia que tampouco existe unha valoraci贸n cr铆tica dos resultados das instalaci贸ns e equipamentos xa existentes en cada castro e a necesidade de substituci贸n. Todo se sustenta nunha mera unificaci贸n de imaxe e acci贸ns cuxas vantaxes tampouco se aval铆an

  • Incide en que non se concretan as tarefas de mantemento que ser谩 necesario acometer con posterioridade 谩s obras nin o seu custo, polo que se int煤e unha dif铆cil planificaci贸n

  • Resalta que se someten os xacementos a unha forte carga de remoci贸n sen avaliar os riscos que leva, e non esquezamos que se trata de elementos culturais non restitu铆bles.

  • Reitera que o documento non especifica a necesaria translaci贸n dos dese帽os e propostas premiadas 谩 singularidade de cada xacemento arqueol贸xico, 谩s s煤as estruturas, e 谩 contorna.

  • Chama a atenci贸n sobre as actuaci贸ns no castro de Toiriz sen escavaci贸n previa.
  • Incide na falta de xustificaci贸n do informe da Deputaci贸n sobre os condicionantes impostos pola Direcci贸n Xeral de Patrimonio.

  • Resalta que non se garante a reversibilidade das intervenci贸ns聽e sinala que non se realizaron sondaxes valorativas previas o inicio dos propios movementos de terras

  • Pon de manifesto que non se axustou o proxecto 贸s requirimentos da Subdirecci贸n Xeral de Conservaci贸n e Restauraci贸n de Bens Culturais,聽con car谩cter previo a licitaci贸n das obras.

  • Reclama que se fagan p煤blicos os procesos seguidos na execuci贸n das obras聽e a memoria final dos traballos聽聽arqueol贸xicos聽聽e ter accesos聽聽谩 s煤a聽consulta por parte dos cidad谩ns e especificamente polos interesados no expediente.

  • Asegura聽que as capas superficiais tam茅n forman parte do xacemento arqueol贸xico, a铆nda que non afectar铆an 谩s estruturas arqueol贸xicas, porque聽explican os procesos deposicionales e protexen as propias estruturas, polo que conte帽en diversa e variada informaci贸n que debe ser rexistrada.

  • Cuestiona a “metodolox铆a dificilmente lexitimada en calquera proxecto cient铆fico e remiten a acci贸ns de salvagarda propias de achados casuais impropias de proxectos planificados de intervenci贸n no patrimonio cultural”.

  • Critica聽聽que os elementos construtivos dese帽ados non faciliten a lectura dos restos arqueol贸xicos que se pretenden valorizar por tr谩tase de actuaci贸ns聽聽constitu铆das聽聽por elementos, equipamento e infraestruturas聽聽urbanas instaladas sobre os xacementos arqueol贸xicos, entre os restos e na contorna aos mesmos, sen que se entenda como a s煤a configuraci贸n e disposici贸n pode axudar a 聽comprender a articulaci贸n territorial da provincia e de Galicia聽nin configurar un nicho de turismo cultural de calidade.

  • Afirma con rotundidade o pouco afortunado que resulta este dese帽o para a s煤a implantaci贸n en sitios arqueol贸xicos porque existen soluci贸ns e exemplos contrastados de instalaci贸ns similares que utilizan bases de formig贸n que se apoian sobre o terreo e permiten a s煤a permanente translaci贸n, substituci贸n ou eliminaci贸n sen que supo帽an perigo para os visitantes nin afecci贸n ou os restos arqueol贸xicos.

  • Cuestiona o exceso de elementos previstos no proxecto cando existen alternativas mais livi谩ns e baratas鈥.

“Desv铆an fondos p煤blicos para proxectos de cuestionable eficiencia”

As铆, as denuncias cidad谩ns e o informe de ICOMOS 鈥減o帽en en evidencia que todos aqueles cargos electos,聽聽instituci贸ns聽聽e 贸rganos con competencias en materia de Patrimonio Cultural incumpren a legalidade vixente, fan deixaci贸n de funci贸ns e po帽en en situaci贸n de risco o patrimonio cultural,聽聽mentres desv铆an fondos p煤blicos para proxectos de cuestionable eficacia e prioridade鈥, afirma en conclusi贸n Xes煤s Rodr铆guez.

脡 por isto que 鈥渘on queda outra que reco帽ecer que en pleno s茅culo XXI asistimos a unha destruci贸n intencional do patrimonio cultural a que fai referencia a 鈥楧eclaraci贸n da UNESCO relativa 谩 destrucci贸n intencional del patrimonio cultural鈥 de 17 de outubro de 2003鈥, lembraba tam茅n.

Pica interpretativa no castro de Subid谩 / foto Mar铆a L贸pez, Facebook

鈥淒ende as asociaci贸ns e colectivos聽聽reiteramos, una vez m谩is, a necesidade dun plan de emerxencia e xesti贸n do patrimonio arqueol贸xico que garanta a identificaci贸n, sinalizaci贸n e limpeza para evitar danos鈥, afirmaba. 鈥淥 informe que facemos p煤blico con esta nota 贸s medios, foi enviado polo ICOMOS 谩 Directora聽聽Xeral de Patrimonio Cultural co que temos聽聽entrevista solicitada e que esta demorando alegando problemas de axenda鈥.

 

Pode que che interese...