fbpx
Graffiti pintado nun muro de Sallent (Barcelona) que representa a loita dos guerrilleiros antifranquistas e do maqui / CC/Yeza

A Galiza libre que so帽aban os antifranquistas da emigraci贸n e a censura dun artigo

Tempo de lectura: 4 min.

Gabriel Rei-Doval, profesor na University of Wisconsin-Milwaukee

Esta recensi贸n do segundo volume publicado polo doutor Bernardo M谩iz foi silenciada pola revista Grial en 1990, cando o entusiasmo da transici贸n autonomista ninguneaba o relato da memoria hist贸rica. Tres d茅cadas despois, e tras xacer inerte nunha gabeta do mugard茅s Lugar do Ba帽o, esa recensi贸n ve agora a luz.

M脕IZ V脕ZQUEZ, Bernardo. Memoria-Cat谩logo das Publicaci贸ns Galegas Antifranquistas. Edici贸ns do Castro, Sada 1989. 228 p谩xinas.

Bernardo M谩iz, autor de Galicia na IIa Rep煤blica e baixo o franquismo, sorpr茅ndenos cunha compilaci贸n de documentos que deixan a unha banda a an谩lise da historia oral para centrarse na documentaci贸n escrita; 茅 pouco m谩is dun cento de publicaci贸ns peri贸dicas das que reproduce a portada e fai un breve comentario en poucas li帽as. A ordenaci贸n do material corresponde 贸s criterios xeogr谩fico, cronol贸xico e ideol贸xico-profesional, por esta orde. Segundo o primerio, temos publicaci贸ns en zona republicana, do exilio e do interior. Polo segundo, establ茅cense dous per铆odos, que te帽en como corte 1966, momento no que comezan a agroma-las novas xeraci贸ns da oposici贸n antifranquista, trala liquidaci贸n -f铆sica ou non- dos defensores da Rep煤blica. E, a partir do ideol贸xico-profesional, hai publicaci贸ns da guerrilla, obreiras, campesi帽as, estudant铆s, etc., dentro sempre das d煤as coordenadas ideol贸xicas que se deron: a esquerda nacionalista e a esquerda estatal.

Cada un destes criterios responde a perspectivas diferentes da en cada momento historia recente e presente, e tam茅n das correspondentes circunstancias vitais e an谩lises da realidade. As铆, por s贸 ver un exemplo, a anarquista Galicia libre (20 de setembro de 1939) salienta 鈥la lucha de Galicia por su libertad y por la subsistencia de Espa帽a como naci贸n madre de pueblos y de gloriosas tradiciones鈥; tam茅n El miliciano gallego (12 de xaneiro de 1937) pide seguir 鈥渄efendiendo a Madrid para rescatar tambi茅n la Galicia explotada y oprimida鈥. E mentres Nova Galiza (maio de 1938) di estar 鈥渁o servizo do esprito e da liberdade do povo galego鈥, Nueva Galicia (17 de maio de 1937) afirma que 鈥渓uchando en Madrid aproximamos la liberacion de Galicia鈥. En contraposici贸n con todo isto, Adiante (voceiro das Mocedades Galeguistas) afirmaba en 1951, case quince anos despois, que 鈥渃onquerida a nosa independenza [de Galicia]鈥 se poder谩n facer concesi贸ns; e en 1974 Galicia Emigrante. Uni贸n do Pobo Galego chega a falar dos 鈥渕ovimentos dos pa铆ses colonizados pola s煤a liberaci贸n nacional鈥.

O que pretende salientar o profesor M谩iz 茅 鈥渜uen estaba con Franco, quen calaba, quen estaba contra Franco e quen nin estaba鈥. As铆 por exemplo, o PSOE non existiu de feito desde 1939 ata outubro de 1974; na d茅cada dos 60 p谩sase dun goberno de Ministerios militarizados a un despotismo ilustrado da tecnocracia do Opus Dei; o galeguismo interior converteuse nun culturalismo latente pois o seu anticomunismo lle imped铆a achegarse a unha 煤nica organizaci贸n antifranquista; o nacionalismo galego dos 60 contrastaba pero non se opo帽铆a 贸 obreirismo estatal, porque 鈥渟e a loita antiditatorial era o motor o galeguismo estaba nela e 铆a impreganando t贸dalas manifestaci贸ns da disidencia鈥, o nacionalismo pasa do cen谩culo elitista 谩 entrada no sindicalismo en 1972; alg煤ns dos pol铆ticos que gobernaron ou gobernan o noso Estado e a nosa Naci贸n tiveron fortes responsabilidades no R茅xime Franquista鈥 Son opini贸ns que sen d煤bida fomentan a pol茅mica, pero que se nos presentan necesarias nesta nosa amn茅sica sociedade de hoxe, e que enriquecen un cohesivo e significativo pr贸logo.

O historiador Bernardo M谩iz

Galicia foi privada do caldo de cultivo entre o que ti帽an que agroma-los nosos dirixentes; un pa铆s o noso que, salvo honrosas excepcions, non ti帽a 贸 final do franquismo l铆deres de envergadura鈥 Outra das constantes reflexi贸ns, que o profesor mugard茅s ten explicado con m谩is detalle en traballos precedentes e que entronca coa desfeita que, a t贸dolos niveis, se produciu na sociedade galega; trauma tan importante cando un pa铆s se encontra en perigo de extinci贸n.

脡 lex铆tima unha sublevaci贸n contra os poderes emanados da vontade popular? 驴脡o a masacre franquista? 驴E as mortes subseguintes producidas polo bando republicano? Importante antinomia a da lexitimidade do poder, que o profesor M谩iz resolve a favor dos frustrados e aniquilados pola violencia fascista. Onde xa aparecen d煤bidas de que se adopte o enfoque correcto 茅 no canto que se fai 贸 valor do soldado (neste caso republicano), concepto que hoxe semella en franca decadencia.

En calquera caso, hai que agradecer 贸 xa mellor especialista na guerra civil en Galicia que nos agasalle de novo con esta entrega de comunicaci贸n, porque a prensa 茅, ante todo, iso: comunicaci贸n, neste caso dun pasado hist贸rico no que os estudosos ou non queren entrar ou se distancian tanto que non entenden nada. E non esquezamos que remexendo e lendo nos textos 茅 como poderemos adoptar unha opini贸n propia e persoal da historia. Como dir铆a Sartre, 鈥渁 cultura e a informaci贸n libre non son luxos sen贸n armas contra a estupidez e a brutalidade鈥, a estupidez dun Grande Irm谩n 脿 la Orwell que imp贸n a s煤a versi贸n dos feitos e que destr煤e brutalmente o pasado colectivo e persoal, ese que, de esquec茅rmolo, estamos condenados a repetir, m谩xime nun mundo do que estamos ausente e no que xa son os sat茅lites quen transmiten a correcta versi贸n da informaci贸n, 煤nica para t贸dolos pa铆ses鈥 Afortunadamente, alg煤ns comezan a pensar en constru铆rmos un n贸s e deixar as铆 de recibi-los partes hist贸ricos a partir do Intelsat da fr铆a e distante estepa mesetaria.

Pode que che interese...